ҚАЗАҚСТАНДА АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ӨНІМДЕРІН АВТОМОБИЛЬ КӨЛІГІМЕН ТАСЫМАЛДАУДЫ ОҢТАЙЛАНДЫРУДА ЖАСАНДЫ ИНТЕЛЛЕКТІ ҚОЛДАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ

Abstract

Мақалада Қазақстанда ауыл шаруашылығы өнімдерін автомобиль көлігімен тасымалдауды оңтайландыруда жасанды интеллектіні қолданудың тиімділігі қарастырылды. Зерттеудің қолданбалы базасы ретінде Павлодар облысының агроөнеркәсіптік кешені алынды. Ауыл шаруашылығы өнімдерін тасымалдаудың ерекшеліктері, маусымдық жүктеменің жоғары болуы, өнімнің тез бұзылу қаупі, сақтау және жеткізу мерзімдеріне қойылатын қатаң талаптар, сондай-ақ маршруттау мен диспетчерлеудегі ұйымдастырушылық қиындықтар талданды. Ресми деректерге сәйкес, 2025 жылы Павлодар облысындағы егіс алқабы 1 687,3 мың гектарды құрап, 2024 жылмен салыстырғанда 123 мың гектарға ұлғайған. Сонымен бірге облыстың 2025 жылғы қаңтар-қарашадағы ауыл шаруашылығы жалпы өнімі 523,2 млрд теңгеге жетіп, нақты көлем индексі 108,2% болды. Өңірде майлы дақылдар алқабы 43%-ға, картоп алқабы 25%-ға, көкөніс пен бақша дақылдары 15%-ға өскені, ал картоп өндірісі 937 мың тоннаға жеткені ауыл шаруашылығы өнімдерін тасымалдау жүйесіне түсетін жүктеменің күшейгенін көрсетеді. Осы жағдайда мақалада жасанды интеллектіні пайдалану бағыттары ретінде интеллектуалды маршруттау, сұранысты болжау, температуралық және уақыттық тәуекелдерді бақылау, құжат айналымын автоматтандыру және жеткізу тізбегіндегі аномалияларды анықтау қарастырылды. Зерттеу нәтижесінде жасанды интеллектіні енгізу тасымалдау уақыты мен шығындарын қысқартуға, бос жүрісті азайтуға, өнімнің жоғалуын төмендетуге және логистикалық шешімдердің дәлдігін арттыруға мүмкіндік беретіні негізделді. [1], [2], [3], [4].