http://repository.enu.kz/handle/enu/1132 2026-04-04T12:45:49Z 2026-04-04T12:45:49Z Зандыбай, А. Дахбай, Б. Жантоков, Б. http://repository.enu.kz/handle/enu/1136 2025-06-15T00:25:41Z 2022-01-01T00:00:00Z

Нұр-Cұлтан қаласы Алматы ауданы топырағының геогельминттермен ластану жағдайы Зандыбай, А.; Дахбай, Б.; Жантоков, Б. Қала топырағын ластаушы негізгі көздерді, ластаушылардың түр құрамын, мөлшерін анықтау, олардың қоршаған табиғи орта мен тұрғындар денсаулығына әсерін бағалау жұмыстары біздің елімізде әлі толық шешімі жоқ мәселелердің қатарында. Қала топырағына антропогендік қысымның артуы, аса қауіпті өңделмейтін заттардың жинақталуы, топырақ бетінің су өтпейтін қабатпен жабылуы қала топырағының құрылымы мен құрамының бұзылуына себепші болуда. Мақалада жалпы қала топырағында тіршілік ететін гельминттерді зерттеудің барысы мен өзектілігі, олардың түр құрамы, таралу жағдайлары мен ерекшеліктері, тіршілік айналымы бойынша ғылыми еңбектерге шолу жасалынған. Топырақ ортасының ластануы жан-жануарлардың, адамдардың арасында жұқпалы инвазиялық аурулардың таралуына басты фактор бола отырып, азық, тамақ өнімдерінің сапасына, жер асты және беткейлік су қорларының, атмосфера ауасы көрсеткішіне кері әсерлері болатыны дәлелденген. Қала топырағының химиялық, биологиялық, микробиологиялық ластану жағдайы, ластаушы көздер, ластанған топырақтың қоршаған ортаға әсері бойынша ғылыми зерттеулердің өзектілігі бойынша мысалдар келтірілген. Аталған ғылыми бағытта зерттеу жұмыстардың әлемде, елімізді жүргізілу барысы сипатталған. Сонымен қатар, Нұр-Сұлтан қаласы Алматы ауданы топырағының гельминттермен ластану жағдайына жүргізілген зерттеулердің нәтижелері талданған. Нұр-Сұлтан қаласы Алматы ауданының гельминттермен ластану мүмкіншілігі әр түрлі бес нүктеден (Романенконың аралас әдісі бойынша) жылдың төрт мезгілінде алынған топырақ сынамалары зерттеуге алынды. Зерттеу нәтижесінде табылған гельминттер жұмыртқаларының түр құрамы (үшкір құрт - Enterobius vermicularis), лямблия - Giardia duodenalis және аскарида - Ascarididae), саны (42) анықталған. Анықталған гельминт жұмыртқаларының топырақта кездесу жиілігі бойынша қоршаған ортаға қауіптілік деңгейіне баға берілген.

2022-01-01T00:00:00Z Kassymova, B.E. Bulgakova, O.V. Bersimbaev, R.I. http://repository.enu.kz/handle/enu/1135 2025-06-13T21:40:12Z 2022-01-01T00:00:00Z

Ionizing radiation-induced epigenetic modifications and transgenerational effects Kassymova, B.E.; Bulgakova, O.V.; Bersimbaev, R.I. Nowadays a number of nations are exploring differences in gene expression resulting from changes in DNA methylation and modification of chromatin structure in response to external stimuli, such as radiation. It has been also well known that Ionizing radiation affects variety processes in exposed cells, in particular, cause changes in gene expression, mitochondria metabolic activity, chromosomal instability, apoptotic cell death and other changes at the molecular level. The point of view of the transgenerational nature of genomic instability suggests the possible involvement of epigenetic mechanisms. Kazakhstan has the potential to be exposed to a variety of hazardous materials, including radon, a radioactive gas that naturally occurs as a result of the indirect decay of uranium. It is also important to indicate that the Republic of Kazakhstan is considered the leader in terms of large reserves of uranium ores. Radioactive contamination is considered to be an important point that affects both the surrounding environment and human health. According to the World Health Organization, chronic exposure to radon and its decay products is the number one cause of lung cancer in non-smokers. All of the above facts prove the long-term pollution of the atmosphere by radiation has consequences for the health of the nation. Taking into account the importance of radon as a risk factor for lung cancer, this review focuses on discussion of possible radiation-induced alterations.

2022-01-01T00:00:00Z Бектурова, А.Ж. Аманбаева, У.И. Курманбаева, А.Б. Жанасова, К.Е. Ермухамбетова, Р.Ж. Тлеукулова, Ж.Б. Гадильгереева, Б.Ж. Омаров, Р.Т. Масалимов, Ж.К. http://repository.enu.kz/handle/enu/1134 2025-06-13T20:24:38Z 2022-01-01T00:00:00Z

Влияние окислительного стресса на антиоксидантную защиту растений Бектурова, А.Ж.; Аманбаева, У.И.; Курманбаева, А.Б.; Жанасова, К.Е.; Ермухамбетова, Р.Ж.; Тлеукулова, Ж.Б.; Гадильгереева, Б.Ж.; Омаров, Р.Т.; Масалимов, Ж.К. В работе было исследовано влияние длительного комбинированного воздействия температурного стресса и вирусной инфекции на систему антиоксидантной защиты растений Nicotiana benthamiana. Было показано, что оксидативный стресс, вызванный сочетанным действием биотических и абиотических факторов, оказывает неоднозначное влияние на развитие патогена в листьях растений Nicotiana benthamiana. В статье показана неоднородность воздействия теплового и холодового стрессов и вирусной инфекции на содержание активных форм кислорода в листьях растений Nicotiana benthamiana. Так, показано, что низкотемпературный стресс приводил к увеличению уровня накопления супероксидного радикала в листьях растений, при этом действие комбинированного стресса к большему повышению накопления супероксидного радикала не привело. Сочетанное действие холодового стресса и вирусной инфекции привели к повышению содержания перекиси водорода, при этом активность каталазы была снижена. Также наблюдалось резкое увеличение активности альдегидоксидазы при температурном стрессе. Наибольшая активность фермента наблюдалась при комбинированном воздействии пониженной температуры и вирусной инфекции. Таким образом, можно предположить, что оксидативный стресс в тканях растений приводит к увеличению уровня аккумуляции активных форм кислорода, при этом оказывая влияние на ферменты, ответственные за баланс накопления активных форм кислорода в растительной ткани в ответ на атаку патогена.

2022-01-01T00:00:00Z Задағали, A.М. Жаманғара, А.К. Мухтубаева, С.К. Жансейіт, Ф.К. http://repository.enu.kz/handle/enu/1133 2025-06-14T02:44:47Z 2022-01-01T00:00:00Z

Талдыкөл көлдері жүйесінің күзгі альгофлорасы және су-жағалау өсімдіктері Задағали, A.М.; Жаманғара, А.К.; Мухтубаева, С.К.; Жансейіт, Ф.К. Мақалада Үлкен және Кіші Талдыкөл көлдерінің күзгі альгофлорасы және сужағалау өсімдіктерін зерттеу нәтижелері келтірілген. Зерттеу нәтижесі бойынша күзгі альгофлора нәтижесі бойынша күзгі альгофлорасына, цианобактерияларды қоса алғанда, 36 түр кіреді. Балдырлардың көп бөлігі бета-мезасапробты түрлерге жатады. Кіші Талдыкөлде түрлік алуантүрлік төмен болды, ол күзгі мезгілде көлдің экологиялық жағдайының нашар екендігін көрсетеді. Су-жағалау өсімдіктерінің 11 тұқымдастан 35 түр кездеседі. Зерттелген орындардың сужағалау өсімдіктеріне негізінен Орталық Қазақстанда жиі кездесетін арам шөптер мен адвентивті өсімдіктер кіреді. Қауымдастықтағы қоқысты өсімдіктер зерттелген аймақта кері әсер етеді, олар арам шөптердің таралуына себеп болады.

2022-01-01T00:00:00Z