http://repository.enu.kz/handle/enu/2103 2026-04-04T00:27:29Z 2026-04-04T00:27:29Z Төлегенов, Абылай К. Раздыков, Сакен З. http://repository.enu.kz/handle/enu/2115 2025-06-13T20:46:32Z 2022-01-01T00:00:00Z

Ортағасырлық Қастек қаласы керамикасының зерттелу тарихы Төлегенов, Абылай К.; Раздыков, Сакен З. Мақалада Алматы облысы, Жамбыл ауданы, Қастек ауылынан 2,5 км оңтүстікке Суық төбе тауының етегінде орналасқан ортағасырлық Қастек қаласына жүргізілген археологиялық қазба жұмыстарының кезеңдері мен табылған қыш бұйымдардың зерттелу тарихы қарастырылып, ғылыми айналымға енгізіледі. Ортағасырлық қала аумағына қазба жұмыстары кешенді түрде 2011 жылдан бастап 2020 жылға дейін жүргізілді. Жыл сайын жүргізілген қазба жұмыстары барысында көптеген қыш бұйымдардың түрлері табылып, сол арқылы ортағасырлық қаланың қыр-сыры ашылды. Қыш бұйымдар ортағасырлық қалалар мен қоныстардың мәдени қабатын мерзімдеудегі басты дерек болып табылады. Сонымен қатар, қыш бұйымдар жасау өндірісі мен оның өнімі қолөнер кәсібінің жоғары шеберлігін анықтайды. Табылған қыш бұйымдар 2 кезең бойынша: VII–Х ғасырдың басы; X–XIII ғасырдың басы болып анықталады. Қыш бұйымдарды дайындауда жергілікті шикізат – табиғи қоспалар (саз, дала шпаттары, кварц) қолданылған. Ортағасырлық Қастек қаласынан табылған қыш бұйымдар жиынтығы өте жақсы сақталғандықтан, оларды топтауға, пайдалану ерекшеліктеріне байланысты жіктеуге, түрлері мен пішіндерге бөлуге мүмкіндік береді. Жинақталған қыш бұйымдар тобын зерттеуде салыстармалы-талдау әдісін қолдану зерттеу мақаласының мақсатына жетуге мүмкіндік береді. Жалпы ортағасырлық Қастек қаласының керамикасына байланысты кешенді зерттеу жұмысын жүргізген археолог А.А. Нұржанов болып табылады. Зерттеу жұмыстарының жүргізілгеніне 10 жылдан астам уақыт болса да қаладан табылған керамикаларға байланысты көптеген ғылыми мақалалар жарық көрді. Осы ғылыми мақалалардағы керамикаларға қатысты мәліметтер аталған зерттеу мақаласына арқау болып, оның зерттелу деңгейі мен сипаттық жағдайы талқыланып отыр. Қыш бұйымдар қалаларды зерттеудегі көптеген сұрақтарға жауап беретін бірден бір дереккөз болып табылады. Сол себепті, қыш бұйымдарды зерттеу өте маңызды және өзекті мәселе болып қала бермек. Ортағасырлық Қастек қаласына жүргізілген археологиялық қазба жұмыстарының барысы, табылған қыш бұйымдардың түрлері мен суреті оқырмандарға ұсынылып отыр.

2022-01-01T00:00:00Z Шакиева, Айсауле С. http://repository.enu.kz/handle/enu/2112 2025-06-14T05:37:21Z 2022-01-01T00:00:00Z

Тәуелсіз Қазақстан кезеңіндегі Жошы Ұлысы тарихының зерттелуі Шакиева, Айсауле С. . Мақалада Тәуелсіз Қазақстан тарихындағы өзекті мәселелердің бірі ортағасырларда еліміз территориясында өмір сүрген мемлекеттердің бірі Жошы Ұлысы тарихына байланысты еңбектерге тарихнамалық зерттеу жасалынған. Оның ішінде, басты мәселе ретінде Кеңес мемлекеті құлағаннан кейін қазақтың зерттеушілері тақырыпқа қатысты еңбектеріндегі тұжырымдамалық өзгерістер мен жаңа көзқарастарға баса мән берілген. Автор ғылыми еңбектерді талдай келе, тәуелсіздік кезеңіндегі қазақ тарихнамасын екі кезеңге бөліп, пікірлердің өзгеру динамикасы мен жаңа деректер мен ойлардың пайда болу эволюциясын көрсетеді. Аталмыш тақырыптың академиялық ортада талқыланып, кейін мемлекеттік дәрежеге көтерілуіне дейінгі талдай келе, жанжақты сараптама жасады. Назар аударатын жағдай, тарихшылар зерттеулеріндегі Жошы Ұлысы тарихындағы өзекті тұстарын, кейінгі ғасырларда қалыптасқан Қазақ хандығымен байланыстырады. Мақаланың негізгі дерек көздері осы кезеңде жарияланған еңбектер мен мақалалар болып табылады. Автор Жошы Ұлысы тарихын зерттеудегі бірегей парадигманы соңғы отыз жылдағы отандық зерттеушілердің еңбектерінен іздестіріп, қазіргі кездегі тақырыпты зерттеудің барысы мен дәрежесі айқындауға ұмтылады. Жұмыста Жошы Ұлысы тарихына қатысты жаңа теориялық идеялардың топтамасы қазақтың зерттеушілерінің еңбектерін талдау арқылы суреттеледі. Оның ішінде, қазіргі ортағасыр тарихының зерттеу нысанындағы маңызды өзгерістерді қажет ететін тұстары, соның ішінде жаңа «Жошы Ұлысы» тұжырымдамасының қалыптасуы көрсетіледі. Автор мақаланы жазу барысында «Қазақстан Алтын Орданың (Жошы Ұлысының) мұрагері» деген жаңа тұжырымдаманың қазақстандық ғалымдардың қолдап, жаңа бір деңгейге көтерілу үдерісі белгілі бір дәрежеге мемлекеттер сабақтастығын уағыздауда зор серпін берді деп қорытынды жасайды.

2022-01-01T00:00:00Z Есжанова, Анель К. Есим, Гарифолла http://repository.enu.kz/handle/enu/2110 2025-06-14T00:22:01Z 2022-01-01T00:00:00Z

Духовная преемственность идей Абая и Блеза Паскаля (Абай «Слова назидания», Б. Паскаль «Мысли») Есжанова, Анель К.; Есим, Гарифолла Актуальность исследования выводится из феномена Абая как народного пророка, глубинной духовности, национальной направленности и гуманистически-просветительской ориентации его творчества, что особенно актуально как для современного независимого Казахстана, так и других молодых государств, чьи культуры, языки, обычаи и моральные ориентиры оказались под угрозой в условиях экономической и социокультурной глобализации. В «Словах назидания» Абай предлагает комплекс революционных стратегий для своего времени, в основе которых лежат национальная религиозная традиция, устранение конфликта между рационально познающим и духовным началами человека, что обуславливает стратегию диалога культур для укрепления казахской национальной идентичности. В связи с этим целью статьи является выявление родства взглядов Абая и Б. Паскаля на предмет категориального аппарата, ключевых идей и специфики изложения. В процессе исследования данного вопроса ведущим подходом был выбран историко-философский ввиду необходимости изучения центральных трудов именно в контексте мировой истории мысли, в качестве основного метода был выбран герменевтический, позволяющий свободно анализировать и интерпретировать тексты, раскрывая их содержание с позиции неклассических форм рациональности. Эклектический метод вместе с общенаучными анализом, синтезом, сравнением и обобщением в комплексе позволяют свободно проводить параллели между прямо несвязанными источниками и концептами. В статье обоснована принадлежность философии Абая и Б. Паскаля к кордоцентризму, раскрыты категории «сердца», «разума», «воли», «веры», «науки» и их связь между собой, расширены рамки жанровой принадлежности трудов мыслителей. Материалы статьи представляют практическую ценность для понимания места казахской философии и мировой философской традиции, характера категорий философии Абая и их взаимодействия для выстраивания стратегии эффективного культурного обмена, сохранения идентичности и духовно-нравственных идеалов казахского народа.

2022-01-01T00:00:00Z Стась, Игорь Н. Нұрбаев, Жасулан Е. http://repository.enu.kz/handle/enu/2108 2025-06-14T05:53:18Z 2022-01-01T00:00:00Z

Ақмола қаласындағы православиялық діни құрылыс: фотоқұжаттар материалдары бойынша сәулеттік талдау Стась, Игорь Н.; Нұрбаев, Жасулан Е. Мақалада XIX ғасырдың екінші жартысы мен ХХ ғасырдың басындағы Ақмола қаласындағы православиялық ғибадатхана құрылысы қарастырылады. Осы кезеңдегі белсенді ғибадатхана құрылысы Ресей империясының Орталық провинцияларынан шаруалардың қоныс аударуы нәтижесінде православие халқының көбеюімен түсіндіріледі. Діни ғимараттар шіркеулердің үлгілі жобалары негізінде салынды. Мұндай үлгілерді біріктіру және құрылысшыларға ерекше көмек көрсету үшін Қасиетті Синод таратқан. Зерттеудің маңызды құрамдас бөлігі Ақмоладағы православиялық діни архитектураны зерттеу және оларда жалпы және ерекше сәулет-көркемдік ерекшеліктерді анықтау болып табылады. Тарихнамалық базаға қазақстандық және ресейлік зерттеушілердің жарияланымдары енгізілген. Негізгі көздер - бұл храмдардың негізгі бөлшектерін, композициялық ерекшеліктері мен стилистикалық сипаттамаларын қарастыруға мүмкіндік беретін фотоқұжаттар. Ақмола православие шіркеулерінің қара-ақ суреттерінің авторы болып табылатын фотографтардың қызметі зерттелді. Нәтижесінде революцияға дейінгі Ақмола православиялық шіркеулерін салу кезінде шіркеулердің арнайы үлгілі жобалары негізге алынғаны анықталды, алайда жергілікті колориттің, түрлі мәдениеттер мен өркениеттердің өзара араласуының ерекшеліктері ескерілді. Сондықтан Ақмола қаласының ғибадат құрылысында Жаңа уақыт рухында сәулет үрдістері байқалады. Ғибадатхана сәулетінде византиялық және дәстүрлі орыс стильдерінен бастап эклектика мен бароккоға дейінгі бірнеше стилистикалық шешімдердің үйлесімі бар. Орыс-Византия стилінің тазалығы сақталмайды, әр түрлі дәстүрлер, әдістер мен формалардың үйлесімі бар. Шіркеулердің құрылысы, шіркеулердің көбеюі, дін қызметкерлерінің кеңеюі қала ландшафтына және православие азаматтардың мәдени өміріне жағымды әсер етті. Ең алдымен, ғибадатхана құрылысы мәдениет пен білімге әсер етті. Сонымен бірге, бұл аймақта православие емес халық арасында миссионерлік қызметтің дамуына әкелді.

2022-01-01T00:00:00Z