http://repository.enu.kz/handle/enu/2140 2026-04-04T00:41:31Z 2026-04-04T00:41:31Z Sydykov, Yerlan В. Zhanbosinova, Albina S. Sailaubay, Yerlan E. Maslov, Khalil B. http://repository.enu.kz/handle/enu/2166 2025-06-14T02:20:21Z 2023-01-01T00:00:00Z

Archival evidence as a source of memory representation on the history of political repressions Sydykov, Yerlan В.; Zhanbosinova, Albina S.; Sailaubay, Yerlan E.; Maslov, Khalil B. Historical memory as a way of storing and broadcasting past events, being an integral part of human culture, determines many interdisciplinary research approaches. The authors focused on the history of political repressions that left the deepest imprint in the public consciousness of the Kazakh community. Despite the fact that the historiography of the proposed topic has fundamental works, serious scientific publications, new discoveries and interesting results, not all sources of the history of political repressions have become the object of scientific research. The presented author’s research for the first time introduces into scientific circulation fragments of the archival evidence of S. Baibulin’s case, a native of Kazakhstan, who was arrested in the city of Kyiv in 1937, convicted by the Special Council and repressed by the NKVD of the Ukrainian SSR. The case of S. Baibulin was deposited in the archives of the Security Service of Ukraine (SBU). The authors presented a source study analysis of the archival evidence, demonstrated the possibilities and methods of extracting information in order to form the framework / frame of the personal memory of the victim of political repressions. The uniqueness of the scientific content of the article lies in the opportunity to get acquainted with the structure of the archival evidence, as a source of memory representation on the history of political repressions in the focus of the presented ego-documents. Such a representation of memory can be considered as the practice of public commemoration of the victim, whose personal data remained only in a single source - an archival evidence. The authors’ goal was restoring historical justice for the victim of political terror, despite the presence of rehabilitation in accordance with the Law of the Ukrainian SSR «On the rehabilitation of victims of political repression in Ukraine» dated April 17, 1991, S. Baibulin, as a repressed person, does not appear in the camp lists of Belomor-Baltic Forced Labor Camp where he served time, and his data are not included in the lists of those rehabilitated, neither in Ukraine, nor in Kazakhstan.

2023-01-01T00:00:00Z Мырзаханов, Адильхайр Е. http://repository.enu.kz/handle/enu/2164 2025-06-14T12:06:09Z 2023-01-01T00:00:00Z

Қазақстан Республикасы Ұлттық архивінің материалдарындағы саяси қуғын-сүргін құрбандарын ақтау мәселелері Мырзаханов, Адильхайр Е. Саяси қуғын-сүргін тарихының мәселелері Қазақстан Республикасының Президенті Қ.Тоқаевтың шешімі бойынша құрылған мемлекеттік комиссия қызметінің аясында өзекті және маңызды тақырып болып табылады. Автор ұсынған тақырыптың өзектілігі оның қайта құру кезеңінің қалыптасу кезеңдерін және ақтау процесінің басталуын, КСРО-дағы мұрағаттық революцияны талдауға жүгіну тұрғысынан сөзсіз. Зерттеу мақсаты-Қазақстан Республикасы Ұлттық мұрағатының қорларында анықталған саяси қуғын-сүргін құрбандарын оңалту тарихы бойынша дереккөздерді талдау. Автор ашқан мұрағат материалдары Қазақстанның қазіргі даму кезеңінде саяси қуғын-сүргін құрбандарын оңалтудың мемлекеттік саясатын қалыптастыру мәселелерін, атап айтқанда 80 ‒ ші ғасырдың аяғы-ХХІ ғасырдың басын ашады. 1988 жылы қуғын-сүргін құрбандарын оңалту жөніндегі мемлекеттік комиссияның құрылуымен басталған оңалтудың бірінші кезеңіне ерекше назар аударылды. Автор Мемлекеттік комиссия қызметінің құқықтық саласына және жобаны талқылау, «жаппай қуғын-сүргін құрбандарын оңалту туралы»заңды қабылдау және қолданысқа енгізу тарихына назар аударды. Жалпы, мақалада ХХ ғасырдың 20-30 жылдарындағы саяси қуғын-сүргін құрбандарын оңалту жөніндегі мемлекеттік саясатты іске асыру барысында түрлі іс-шаралар ұсынылған. Мұрағаттық деректер негізінде автор саяси қуғын-сүргін құрбандарын оңалту барысын және статистикалық материалдарды көрсетеді.

2023-01-01T00:00:00Z Ермагамбетова, Құралай С. Атанакова, Қарлығаш М. http://repository.enu.kz/handle/enu/2161 2025-06-14T13:55:55Z 2023-01-01T00:00:00Z

Қазақтың күнделікті мәдениетіндегі емшілер типологиясы және емдеу тәжірибелері: мәдени антропологиялық талдау Ермагамбетова, Құралай С.; Атанакова, Қарлығаш М. Қазіргі қоғамда халық емшілігі туралы әртүрлі дискурстар бар. Ғылым тұрғысынан, әсіресе, академиялық медицина тұрғысынан халық емшілігі заманауи емдеу хаттамасына сай келмейтін тәжірибе. Дегенмен, академиялық шығыс медицинасында халық емшілерінің кейбір тәжірибелері үйретіледі, оқытылады. Ислам діні тұрғысынан білімі жоқ адам емдеу жүргізуге хақы жоқ, соның ішінде халық емшілігімен айналысуға тыйым салынады. Этнография, антропология тұрғысынан халық емшілігі халықтың ұлттық мәдениетті, мұрасын, құндылықтарын, болмысын, тұрмысын, білімін сипаттайтын дәстүр. Мақалада қазіргі Қазақстанның күнделікті мәдениетіндегі халық емшілігінің тәжірибелеріне талдау жасауға тырыстық. Алдымен қазақтың халық емшілігінің қалыптасу тарихына ретроспективті талдау жасау арқылы қазақ емшілігінің қалыптасу тарихына және оның қытай, тибет, үнді, араб емшілігімен байланысын анықтадық. Мақаланың теориялық-әдістемелік негізін жасауда этнографиялық, мифологиялық дерекөздерге, емшілердің еңбектеріне сүйендік. Аталған материалдардың негізінде халық емшілерінің типологиясы жасалды. Халық емшілері үш типке бөлінді: рухани, тәндік және магиялық. Рухани емшілер тәжірибесі ежелі наным-сенімдермен және дінмен байланыстырылса, тән емшілері халықтың күнделікті тұрмыстық тәжірибесімен, салт-жоралғыларымен байланыстырылды. Магиялық емшілердің тәжірибесі магиялық әрекетпен, тылсым күшпен ұштастырылды. Қазақ халқының емшілігін зерттеуге деген қызығушылық Қазақстанның «Мәдени мұра», «Рухани жаңғыру», «Қазақстанның киелі жерлер географиясы» мемлекеттік бағдарламаларымен байланыстырылады. Өйткені, мақалада халық емшілігі қазақ халқының мәдени мұрасы, рухани құндылығы, ұлттық коды, мәдени бірегейлікті қалыптастыратын және сақтайтын құрал ретінде қарастырылады. Күнделікті мәдениеттегі халық емшілігінің тәжірибесі «Қазақстан халық емшілігі ассоциациясы» республикалық қоғамдық бірлестіктің заңнамалық ережелеріне бағынады және бақыланады. Қазақ халық емшілігі құпияға толы. Оның түрлері әлі толыққанды зерттелген жоқ. Қазақтың халық емшілігін зерттеу ғылымға қосылатын үлкен үлес деп білеміз.

2023-01-01T00:00:00Z Дүйсен, Нұрсұлтан Б. Итегулова, Эльмира Г. http://repository.enu.kz/handle/enu/2156 2025-06-14T11:38:32Z 2023-01-01T00:00:00Z

Әл-Фараби іліміндегі фәлсафа мен дін арасындағы байланыс мәселесі Дүйсен, Нұрсұлтан Б.; Итегулова, Эльмира Г. Аталмыш мақалада ортағасырдағы араб-мұсылман мәдениетінің көрнекті өкілі, фәлсафаның негізін қалаушы Әбу Насыр Әл-Фарабидің дүниетанымындағы дін мен фәлсафаның бірбірімен байланыс мәселесі қарастырылды. Сондай-ақ ойшылдың ежелгі антикалық Платон, Аристотель сынды философтардың әлемнің жаратылысы туралы жазылған еңбектерін мұсылмандық дүниетаным негізінде, ислами табиғатқа жақындатқан іргелі ізденістері баяндалды. Ойшылдың дінге қатысты көзқарасы мен пікірі жайлы мәселе бүгінгі күнге дейін әлі толығымен пісіп зерттелмеген тақырып болып отыр. Мақаланы жазу барысында Әл-Фарабидің дін мен фәлсафаның бірлігін сипаттайтын дәлелдер берілді. Фараби өзі фәлсафаның өкілі болғандықтан дінге рационалистік тұрғыдан баға берді. Ол дінді діншілдік белгілерінен гөрі философиялық категориялар арқылы анықтады. Әл-Фарабидің трактаттары мен ғылыми кітаптарының ішіндегі фәлсафа және діннің бірлестігі мәселесі ең ауқымды әрі күрмеуі тоқсан түрлі зерттеу нысаны болып табылады. Фараби дін мен фәлсафаны зерттеу саласы, сондай-ақ шығу тегінен бастап анықтайды. Дін дегеніміз уақыттық тұрғыдан алғанда фәлсафадан кейін пайда болған ойшылдың ойынша. Әл-Фараби діннің қажеттілігін түсінумен қатар, онсыз да болмыстың мүмкін екенін алға тартты. Яғни, ол философияның арқасында да, адам ақиқат пен байлыққа жете алады дегенді меңзеді. Осы мақалада Фарабидің теология ілімінің сипаты, мәні жан-жақты қарастырылды. Сондай-ақ ойшылдың пайғамбарлық, әлемнің пайда болуы, жаратылыс теориясы, Құдай (Алла) мәселесі мақаланың зерттеу нысанына айналды. Мақалада Фараби ілімін зерттеуші шетелдік және отандық ғалымдардың еңбектері жүйелі түрде талданды.

2023-01-01T00:00:00Z