http://repository.enu.kz/handle/enu/13838 2026-04-03T23:49:20Z http://repository.enu.kz/handle/enu/10575 ЫҢҒАЙЛАСТЫҚ ҚАТЫНАСТЫҢ ЗЕРТТЕЛУІ (М.СЕРҒАЛИЕВ ЗЕРТТЕУЛЕРІ БОЙЫНША) АМАНДЫКОВ, О.М. Қазақ тілі синтаксисінің логикалық, семантикалық, коммуникативтік, функционалдық аспектілері зерттеулердің жеткізіліксіз екені белгілі. Осындай функционалдықсинтаксистік қатынастардың бірі – ыңғайластық қатынас. Ыңғайластық қатынасты зерттеу функционалдық бақытта болғанда, жаңа нəтижелерге қол жеткізуге болады. М.Серғалиев ыңғайластық қатынасты жеке қарастырмаса да, оның зерттеулерінде ыңғайластық қатынас қамтылады. Ғалымның «Синтаксистік синонимдер» еңбегінің зерттеу бағыты функционалдық бағыт болған. Мақалада ыңғайластық қатынастың жай сөйлем деңгейінде жəне сөйлем құрмалас сөйлем деңгейіндегі көрінісі қамтылады. Олардың зерттелуі мен берілу жолы көрсетіледі. 2023-03-17T00:00:00Z http://repository.enu.kz/handle/enu/10573 АЛАШ КЕЗЕҢІ ӘДЕБИЕТІНДЕГІ ТАРИХ КОНЦЕПТІСІ ҚОЙШЫБЕКОВА, А. Мақалада Алаш кезеңіндегі əдебиет өкілдерінің шығармаларындағы тарих концептісіне талдау жасалады. Тарихи сананы ояту мұратынан бастау алған ХХғ.басындағы əдебиеттегі тарихилық жайы жан-жақты талданып, жазушының тарихқа деген көзқарасы зерделенді. Осылайша алаш қаламгерлерінің тарихи тақырыпқа жазылған шығармаларына жаңа концепция, соны көзқарас тұрғысынан қарап, азат санамен баға берілді. 2023-03-17T00:00:00Z http://repository.enu.kz/handle/enu/10571 КӨРКЕМ МӘТІННІҢ ТАНЫМДЫҚ-КОНЦЕПТІЛІК ДЕҢГЕЙІ СҰЛТАН, Е.Б. Мақалада мəтін теориясы, мəтіннің танымдық қабаты мен концептілік жүйесі зерделенеді. Мəтін бойында кездесетін ақпараттық-танымдық ерекшеліктер, концептілер жүйесі жеке сөз болады. Адамның ойлау жүйесіне қатысты, халықтық-ұлттық ерекшеліктеріне қатысты негізгі танымдық ақпараттардың əдеби мəтіндердегі деңгейі қарастырылады. Əдебиеттанудағы мəтін теориясына, əдеби концептілерге баға беріледі. Көркем мəтін ұғымы жалпы филологияға ортақ екені белгілі, ал мақалада мəтін теориясының əдебиеттану ғылымына қатысты қыры талқыланады. Жалпы əдебиеттанудағы теориялық зерттеулер қатарын молайту мақсатында көркем шығарманының мəтініне əдеби тұрғыдан назар салу өзекті болып отыр. Себебі қазіргі ғылыми зерттеулер бір-бірімен интеграцияға түсіп, гуманитарлық саладағы түрлі ғылымдар тоғысуынан жаңаша бағыттағы зерттеулер пайда болды. Осы тұрғыдан алғанда жалпы фиологогиядағы мəтін теориясы тілтану мен əдебиеттануға ортақ болғандықтан, мəтіндік талдау жүргізу барысында тіл мен əдебиетті тоғыстыру арқылы жаңа нəтижелерге қол жеткізе аламыз. Қазақ əдебиеттану ғылымдағы мəтіндік талдау жүйесінің теориялық, практикалық базасын толықтыру барысында біздің зерттеу еңбегіміздің тақырыбы өзекті саналады. 2023-03-17T00:00:00Z http://repository.enu.kz/handle/enu/10569 ЖЫРАУЛАР ПОЭЗИЯСЫНДАҒЫ ХАНДАР БЕЙНЕСІ ЖАЛЕЛОВ, Д.С. Мақалада хандық дəуір əдебиетінің көрнекті өкілдері жыраулар поэзиясындағы хандардың бейнесі жан-жақты талданады. Асан қайғы, Жиембет, Марғасқа, Бұқар сынды жыраулардың ханға қарата айтқан толғауларынан мысалдар келтіріледі. Хан мен халық арасына алтын көпір бола білген жыраулар шығармашылығына əдеби талдаулар жасалынады. Авторлық ауыз əдебиетіне тəн жыраулар поэзиясындағы өр рухты хандар бейнесін ашуда: саралау, əдеби талдау, зерделеу, жинақтау əдіс-тəсілдері қолданылады. Жыраулар – хандық дəуірі əдебиетінің көрнекті əрі айшықты өкілі. Толғауларындағы тақырып ерлік пен елдікке құрылған. Толғау арқылы заманында өмір сүрген хандардың келбеті мен іс-əрекеттерін сол қалпында жеткізе білген. Қазақ хандығы тұсындағы хандардың ішкі жəне сыртқы саясатын да жыраулар поэзиясын зерделеу арқылы бағамдай аламыз. Бүгінгі таңда хандар бейнесін анықтап, саралау өзекті болып отыр. Хандық дəуір əдебиетіндегі жыраулар шығармашылығын қарастыра отырып, хандардың тұлғалық қасиетін анықтап, ел билеудегі ерекшеліктері мен өзгешеліктерін зерделей аламыз. Зерттеу барысында зерттеуші ғалымдардың пікірлері басшылыққа алынып, ғылыми тұжырымдар жасалды. 2023-03-17T00:00:00Z