http://repository.enu.kz/handle/enu/14573 2026-04-04T01:59:53Z http://repository.enu.kz/handle/enu/14580 Отандық БАҚ-тағы сөз бостандығы («Reporters sans frontières» ұйымының тұжырымдамасы негізінде) Шурентаев, А.; Мантай, А.; Сайлауқызы, А. Cөз боcтандығы – азаматтаpдың Конcтитуция аpқылы кепілдендіpілген ең маңызды cаяcи құқығы екендігі белгілі. Адам балаcы үшін өз көзқаpаcын, cенім-нанымын баcпаcөзде, жиын-мәcлихаттаpда ашық жаpиялауға немеcе үнcіз қалуына, пікіp білдіpуден үзілді-кеcілді баc таpтуына да cөз боcтандығы мүмкіндік беpетіндігімен еpекшеленеді. Cонымен қатаp cөз боcтандығы халықаpалық cтандаpт пен ноpмалаpға негізделеді және пікіp алуандығымен тығыз байланыcады. Демокpатиялық қоғамда cөз боcтандығын қамтамаcыз етудің ең баcты мүмкіндігі - жаpиялылық пен пікіp алуандығының шынайы мінбеpіне айналған азат БАҚ. Оcы аpқылы ғана азаматтаp cөз боcтандығы мен өз көзқаpаcын білдіpу құқықтаpын жүзеге аcыpа алады. Бұл мақалада халықаралық «Reporters sans frontières» («Шекарасыз репортерлер») ұйымының 2002 жылдан бергі БАҚ-тағы сөз бостандығы бойынша рейтинг түзудің негізгі индикаторлары мен әдістеріне талдау жасалады. Ұйым рейтингіндегі Қазақстанның тәуелсіздік алғалы бергі көрсеткіші, елдегі цензураның деңгейі мен отандық ғалымдардың сөз бостандығы туралы тұжырымдамалары қарастырылады. 2022 жылы «Reporters sans frontières» ұйымының рейтингінде Қазақстанның 33 сатыға жоғарылағаны мен 2023 жыл сол рейтингте 12 сатыға төмендегенінің себептері мен салдарларына ғылыми талдау жасалып, деректер мен дәйектер сарапталады. 2024-01-01T00:00:00Z http://repository.enu.kz/handle/enu/14579 Интернет-технологии и базы данных: новые возможности для журналистских расследований в СМИ РК Шукуева, М.Н.; Есдаулетов, А.О. В статье рассматриваются новые способы сбора и проверки источников и ин-формации, использующиеся журналистами-расследователями. Основным объ-ектом исследования являются информационно-аналитический портал «Orda.kz» и электронное медиа «ProTenge». Анализ их деятельности помогает понять, как в работе журналисты-расследователи используют большие данные для получе-ния информации. Информационные технологии и другие digital-ресурсы обеспечивают до-ступ к онлайн-источникам и их анализ для журналистских расследований. Если ранее для подготовки материала необходимо было тратить месяцы, а то и годы, сегодня благодаря оцифровке информации резонансное дело можно довести до завершения в считанные дни. Журналисты оснащены новейшими инструмента-ми, позволяющими проводить анализ больших данных. Итоговые результаты статьи подтверждают, что цифровизация и доступ к получению и обработке информации, используемые журналистами-расследователями, в разы облегчают им работу и помогают в раскрытии серь-езных коррупционных, резонансных дел. Выводы исследования показывают, что применение big data в средствах массовой коммуникации помогает ускорять процессы раскрытия журналистских расследований. 2024-01-01T00:00:00Z http://repository.enu.kz/handle/enu/14578 Абай Құнанбайұлы мен Шәкәрім Құдайбердіұлы шығармаларының публицистикалық құндылығы Шауенова, Г.А.; Умбетова, А.К. Бүгiнгi ұлттық құндылықтарды жаңғырту кезеңiнде Абай шәкірттерінің көсемсөз мұраларына жаңаша көзқараспен қарауы – өзекті мәселелердің бірі. Абай Құнанбайұлының алдын көріп, тікелей тәлім-тәрбиесін алған шәкiрттерi өздері ғұмыр кешкен кезеңдегі тарихи, саяси, қоғамдық-әлеуметтiк жағдаяттарға көсемсөздерi арқылы баға берiп, танымдық рөл атқарды. Мақалада Абай мұрасының шәкiрттерiне айрықша әсер-ықпал еткенi, соның нәтижесiнде олардың шығармашылығының қалыптасуы, көсемсөздерi талданып, қоғам үшiн құндылығы қаpастыpылады. Қазақ публицистикасының зерттелу мәселесіне ден қойылып, қазақ баспасөзіндегі Абай мұрасынан бастау алған шәкірттерінің әдеби және публицистік туындылары талданады. Абай шәкірттерінің шығармаларындағы халықтық мәселелер тәуелсiздiк тұрғысынан сараланып, талдаулар мен тұжырымдар берiледi. Публицистикалық мұралардағы аса өткiр мәселелер (оқу-бiлiм, ағарту, отырықшылық, дiн, тiл, т.б.) алынып, тәуелсiз көзқарас тұрғысынан қайта қарастырылады. Хакімнің төңірегіндегі ақындардың көсемсөз шығармаларын талдай отырып, оқу-ағарту публицистикасы;діни-ағарту публицистикасы; жер туралы публицистика, көркем публицистика; философиялық публицистика; заман келбетін айқындаған публицистика, т.б. деп жүйелеу ұсынылады. Абай Құнанбайұлы мұрасын дәстүр ретінде қабылдап, сабақтастық пен жалғастық тұрғысынан және ақын идеясын жаңа уақыт аясында жаңашылдықпен қарастыруға тырысқан Шаһкерім Құдайбердіұлының туындылары талданады. 2024-01-01T00:00:00Z http://repository.enu.kz/handle/enu/14577 «Күлтегін» жазба ескерткішіндегі публицистикалық жанрлардың көрінісі Наурызханова, Е.М.; Сақ, Қ.Ө. Публицистикалық жанрдың қалыптасуын, даму кезеңін өте ерте ғасырдан бастаймыз. Қоғам, саясат, жүйе, халық секілді ұғымдар адам санасында пайда болған күннен бастап оның бірге өмір сүруі заңдылық. Публицистикалық жанрдың да атқаратын міндеті қоғам қабылдай алатын, ақиқат пен көркем тіл астасқан деректерді жеткізе білу. Атап айтқанда, сонау V ғасырда түрік халқы қоғамдасып, Түрк қағанатын орнатқан дәуірден бастап көшпенді өркениеттің бүгінгі публицистикасы да қалыптасты. Жазба ескерткіштердегі публицистикалық жанрдың алатын орны ерекше. «Publicus» сөзінің өзі де «қоғамдық» деген мәнді білдіреді. Осыдан келіп публицистиканың қоғамдағы ең маңызды және өзекті ақпаратты көпшілікке ұсынуы шығады. Ертедегі жазба ескерткіштерінде сол кезеңдегі тарихи шындық, өзекті саяси оқиғалар, қаған, қағанат мәселесі қарастырылып отырған. Оған «Тоныкөк», «Күлтегін» секілді Орхон ескерткіштеріне жататын бірқатар жәдігерлердегі таңбаланған мәтіндер куә. Орхон-енисей жазу ескерткіштері «Көне түркі дәуіріне» жатады. Шығыс Түрік қағандығының құрамында болған халық осы тілде оқып, осы тілде сөйлескен. Яғни публицистикалық тұрғыда да аталмыш тіл қолданылған. 2024-01-01T00:00:00Z