http://repository.enu.kz/handle/enu/2041 2026-04-03T23:47:51Z http://repository.enu.kz/handle/enu/2057 Абай Құнанбайұлының дүниетаным қазынасы – қазақ руханиятының темірқазығы Касбаева, Г.С. Қазақ ұлт руханиятының заңғар биігі Хакім Абайдың ұлттық мәдениеттен әлемдік мәдениетке дейінгі жолы мен даналық қазынасы тіл, әдебиеттану, философия, тарих, психология, әлеуметтану т.б. қоғамдық-гуманитарлық ғылым саласында зерттеліп келеді. Бұл мақалада Абайдың қазақ руханиятын әлемдік деңгейге көтере алған қуаттылығы мен оның шығармашылығының қалыптасуына, өсуіне, жетілуіне негіз болған қазақ халқының көптеген ғасырлар бойы жадында, санасында сақтап келген рухани мәдениеті, Шығыс халықтарының дана-ақындары мен орыс халқы арқылы Еуропа мәдениетіне кірігуі туралы айтылады. Қазақ мәдениетін байытып, қазақ жазба әдебиетінің негізін қалауда өшпес жол салған, Хакім Абайдың шығармаларында ұлттық болмыс, қазақтың тұрмыс-тіршілігі, дүниетаным, мінез, дін, діл, тіл мен рух тәрбиесінің мәселелері сипатталып, қазіргі өскелең ұрпақ үшін баға жетпес мұра боп келеді. Бәрімізге белгілі Абайдың негізгі қарастырған, суреттеген нысаны – адам, яғни толық адам деңгейіндегі тұлға. Сол тұлғаның эстетикалық, этикалық талғамы, арман-мақсаты, өмірінің мәні, сезімі мен түйсігі, болмысы мен ұлттық ойлау ерекшелігі ғұлама-ойшылды терең тебіреніске түсірген. Сондай-ақ, Абай өлеңдері философиялық, күрескерлік қасиетке бай. Ол, ең алдымен, қазақтың бай ауыз әдебиетінен сусындап, батырлар жыры мен ғашықтық жырларының үрдісіне мұрагерлік етті. Мақалада Абай мұрасының құндылығы оның шығармашылығымен тығыз байланыстырылған. 2020-01-01T00:00:00Z http://repository.enu.kz/handle/enu/2056 Истихсан методологиясының үкім шығарудағы рөлі Кеңшілік, Т.; Кайрбеков, Н.Е.; Окан, С. Мақалада Қазақстан мұсылмандарының шариғат нормаларында ұстанатын Ханафи мәзһабы және оның истихсан методологиясына талдау жасалады. Истихан – қажеттілік немесе зәрушілік жағдайға байланысты діннің жалпы үкіміндегі жекелеген дәлелдік тәсілдің атауы. Истихсан дәлелдік тәсілінің қазіргі қоғамдық қарым-қатынастағы заманауи мәселелерге оңтайлы үкім берудегі рөлінің ерекше екендігі дәйектеліп, діни мәселелерді реттеуге бағыт-бағдар көрсетіледі. Сонымен қатар, шариғаттағы истихсанның дәлелдік орны, оның түрлері қарастырылып, бүгінгі қазақ қоғамының тарихи-идеологиялық тұтастығын нығайтып, адамзат бауырластығын күшейтуге ықпал ететін әлеуеті дәлелденеді. Истихсан – қоғамның немесе заманның шарттары ислам дінінің талаптарына лайық өмір сүруге қиындық тудырған жағдайда шығар жол табуға, мүмкіндіктер жаратуға негізделген дәлелдік дәйектің бір түрі. Бұл дегеніміз настың (Құран, сүннеттің) шекарасынан шығып кету дегенді білдірмейді. Бәлкім, нас, ижмәғ және қиястың сыртқы үкімін алмай, жалпы қағидадан ауытқып, қажеттілік негізінде өзгеше үкімнің шығуына түрткі болу. Истихсан – ислам ғұламаларының, әсіресе, Ханафи мәзһабы ғалымдарының дәлелдік дәйектерінің бірі. Сондай-ақ, ғұламалар, истихсанды «Құран истихсаны», «Сүннет истихсаны», «Ижмәғ истихсаны», «Әдет-ғұрып истихсаны», «Зәрушілік истихсаны» және «Қияс истихсаны» сияқты бірнеше түрге бөліп қарастырады. Яғни, истихсан және өзге де дәлелдік дәйектердің негізінде көрініс табатын дәлелдік құрал. 2020-01-01T00:00:00Z http://repository.enu.kz/handle/enu/2055 Проблема духовности в творчестве Абая и Шакарима Мамырбекова, А.К. В статье исследуется состояние и перспективы развития духовности в современном казахстанском обществе в контексте модернизация общественного сознание и духовного возрождения культуры. Духовность как одно из основополагающих начал социокультурного кода народа уходит корнями в историческое прошлое. Чтобы освоить и понять духовную культуру современного общества и панорамное обозреть будущее необходимо извлечь из культурного наследие смыслообразующие социокультурные духовные ценности. Духовность выступает как нравственный концепт философских исканиях Абая и Шакарима. Как известно, основой нравственного учения Абая и Шакрима является духовность казахского народа, сохраняющаяся в традициях и обычаях в устном народном творчестве и произведениях мыслителей Великой степи. В статье подчеркивается, что духовность выступает своеобразной мерой определение подлинной человечности, показателем степени осмысленности бытия человека. Вся жизнь человека в творческих исканиях Абая и Шакарима это процесс рождения личности, самосовершенствование внутреннего духовного мира. Приобщаясь к духовному, нравственному опыту других людей, а также мыслителей прошлого, человек осуществляет свое духовное самоопределение в социокультурном пространстве современного мира. Духовный потенциал творческих исканий Абая и Шакарима является актуальным и востребованным на современном этапе модернизационных процессов, происходящих в Казахстане. 2020-01-01T00:00:00Z http://repository.enu.kz/handle/enu/2042 Entrepreneurship in Kazakhstan: A brief history Mami, A.T.; Dukenbayeva, Z.O. Entrepreneurship is a specific way of doing business and a special type of economic thinking based on independent work. Entrepreneurship is a system aimed at the privatization of state property, creating competition in the market and forming a market economy. The history of business development spans several centuries, and the emergence of modern understanding is associated with the period of formation and development of capitalism. The concept of entrepreneurship appeared in the XVIII century and received the concept of «owner». The process of formation of market relations in Kazakhstan has a great impact not only on the economy, but also on the politics, social relations, culture and mentality of our society. In this sense, the science of history, like all spheres of life, must respond to constant changes. Under their influence, there is a significant change in the research topic in modern historiography, a study is being made of the methods of theoretical understanding of the material in the context of modern social requirements for historical work. The article analyzes the course of entrepreneurial activity in Kazakhstan in 2010-2020 based on statistics, archival data and some information that never been used in scientific circles, identifies trends in the development of entrepreneurship. 2020-01-01T00:00:00Z