http://repository.enu.kz/handle/enu/2058 2026-04-04T02:00:00Z http://repository.enu.kz/handle/enu/2064 Origins of Kazakhstan identity and modernization of public consciousness Bashmakov, A.A.; Maslov, H.B.; Tuleubaev, J.Z. One of the most important priorities in the formation and development of multinational Kazakhstan as an independent and competitive state was the promotion of the idea of interethnic harmony and stability in the young state. The first President – Elbasy N.A. Nazarbayev has repeatedly emphasized that harmony in society, unity of the people and stability are the main assets that form the basis of Kazakhstan’s statehood. Kazakhstan, being a unique example of interethnic harmony, peace and stability in the Central Asian region and the world space, has managed to attract the attention of public and state figures, scientists from many foreign countries with its achievements in the field of interethnic relations. This is evidenced by various articles and works of many well-known foreign figures who draw attention to the Kazakhstani model of interethnic harmony, rightly called the model of Nursultan Nazarbayev. In this article, the authors tried to find key arguments in favor of the methodological merits of the First President of the Republic of Kazakhstan – N. Nazarbayev’s Kazakhtani model of interethnic harmony and civil unity. Gives the author’s definition and concept of «identity». The authors assigns a special role to the Assembly of the People of Kazakhstan, as the most important institution for instilling Kazakh patriotism among our youth. The authors concludes: «the civilizational choice made by Kazakhstan in favor of preserving cultural diversity turned out to be deeply thought out». He draws an interesting analogy between the concepts of «identity» and the concept of «civilization». Another advantage of this article is the assertion of its author about the indisputable role of N. Nazarbayev’s programmatic article – «Course towards the future: modernization of Kazakhstan’s identity». Today, according to him, the modernization of the consciousness of Kazakhstan is the formation of a modern perception of the world is the most important task. Without the implementation of this presidential task, it is impossible to carry out economic reforms, political modernization and, of course, it is impossible to create the foundations of Kazakhstani identity. 2020-01-01T00:00:00Z http://repository.enu.kz/handle/enu/2063 Оғыз таңбалары Самашев, С.К. Тарихы VIII–XIII ғғ. қамтитын оғыздар қазіргі түркі халықтарының этникалық қалыптасуына зор ықпалын тигізген. Жиырма төрт рудан құралған оғыз тайпасы ортағасырлық Еуразия даласының түркілену үдерісіне себепші болған. Әзірше Жетісу, Сыр бойы және Батыс Қазақстаннан табылып отырған оғыз таңбаларының басқа да түркі халықтары қоныстанған жерлерден кездесуі осының дәлелі. Бүгінде оғыз таңбалары көптеген отандық және шетелдік зерттеушілердің назарында болғанымен, көбіне оның шежіретанушылық, мәдениеттанушылық қырлары талданып жатады. Негізінде таңбаларды толыққанды дерек ретінде қабылдайтын болса, олардың көмегімен оғыз тайпаларының таралу жағырафиясын нақтылау, саяси-экономикалық белсенділігін таразылау, түркі халықтарының өзара туыстық жақындықтарын анықтау сынды Қазақ даласының ортағасырлық тарихына қатысты бірқатар мәселерді шешуге болады. Мақалада оғыз таңбаларының түрлі деректерде келтірілген айырмашылықтары мен ұқсастықтары, түркі әлеміндегі параллельдігі және зерттелу деңгейі кеңірек қарастырылған. Алдын-ала зерттеу нәтижелері қазақ, түрік, әзірбайжан, түркімен, қырғыз, татар, ноғай, башқұрт халықтарының арасында (ескерткіштерінде) оғыздың руларының таңбалары күні бүгінге дейін сақталғанын көрсетіп отыр. Бұл аталған халықтар қоныстанған аймақтардың оғыз таңбаларының таралу уақыттарында белгілі бір дәрежеде түркі бірлігінде/түркі иелігінде болғанын байқатады. 2020-01-01T00:00:00Z http://repository.enu.kz/handle/enu/2062 Islamic perspective on the social cataclysms in the history of Kazakhstan (on the example of the heritage of the school “Zar zaman”) Nurtazina, N.; Azmukhanova, A. The texts of traditional poetry «Zar zaman» («the era of sorrow») are a special reflection of the pessimistic, anti-colonial and religious sentiments of the Kazakhs in connection with the negative perception in the collective memory of the colonial system of the Russian Empire on the territory of Kazakhstan. These samples of poetry, which illustrate the Islamic self-consciousness of educated Kazakhs, such as the poets Shortanbai, Dulat, Murat, and others, remained insufficiently studied during the Soviet period. Although over the years of political Independence in Kazakhstan, an objective study of this topic has begun, but in the available studies, a philological approach prevails, and the connection with Islam is not considered. The spiritual heritage of the Kazakh school «Zar zaman» requires deep interdisciplinary research. It is not excluded that they can be used as alternative historical sources in the study of issues of religion, ethnic consciousness and culture of Kazakhs. In these works, created by the Kazakh poets of a religious and philosophical direction that are opposed to the political regime, a peculiar Kazakh historical self-consciousness is reflected, an interesting interpretation of the civilizational conflict between the empire and the nomads is given. At the same time, the general characteristic of the “Zar zaman” school is regret and lamentation over the fact of political defeat from tsarism and the moral degradation of the people in the spirit of the religious and eschatological ideas of Sharia and Sufism. The poetry texts “Zar zaman” are interesting in the context of the discourse on Kazakh Islamic identity related to the 19th century, since the assessment of social cataclysms in them is given in accordance with one of the main plots of the Muslim worldview - the expectation of the End of the World (“Akyr zaman”). 2020-01-01T00:00:00Z http://repository.enu.kz/handle/enu/2061 Қазақ-түрік байланыстары тарихының бастапқы дереккөздері Айтмағамбетов, Д.Р.; Гиритлиоглу, М.; Тұрсұн, Х.М. Түркі халықтары тарихы әлемдік тарихи ойдың шеңберінде қалыптасты. Дүниежүзі тарихының мазмұнын құрылымдауда европоцентризм тұжырымдарының үстемдік етіп келгендігін ескерер болсақ, түрік өркениетінің өзіндік ерекшеліктері болғандығы да ескерілуі қажет. Мұндай зерттеудегі мақсат түркі тарихын әлемдік тарихтан ерекшелендіруді емес, керісінше оның құрамында қалыптасқан түркі халықтары тарихының шынайы мазмұндалуына назар аударылуды көздейді. Мақалада қарастырылған қазақ-түрік саяси-мәдени байланыстарының тарихи алғышарттарын айқындау басты мақсат болып белгіленді. Өйткені, тәуелсіздік жылдары қалыптасқан қазіргізаманғы қазақ-түрік байланыстарынының бағыт-бағдарларын белгілеуде ортағасырлардан басталған туыстық байланыстардың деректік негіздерін айналымға ұсынудың ғылыми маңызы ерекеше. Қазақстан Республикасының тәуелсіздік жылдары барынша жақын ықпалдастық орнықтарған мемлекеттерінің алдыңғы қатарында Түркия Республикасы тұрғаны белгілі. Мақалада қазақ-түрік байланыстары тарихының ерте кезеңіне қатысты дереккөздерге талдау жасалады. Мұрағат деректеріне талдау жасай отырып, екі елдің арасында қалыптасқан достық, стратегиялық әріптестіктің тарихи алғышарттары туралы тұжырымдар жасалған. Қазақ-түрік саяси-мәдени байланыстарының тарихын ғылыми қалпына келтірудің басты шарттарының бірі-оның ғылыми дерекөздер кешеннің болуы. Ғылыми, объективті ақпараттар мен мәліметтерді қамтыған дереккөздер тарих мазмұнын қалпына келтірумен қатар тарихи оқиғалар мен құбылыстарды түсіндірудің басты құралы болып саналады. Қазіргі кезде Түркияның архивтерінен қазақ-түрік байланыстарын айғақтайтын деректер табылып ғылыми айналымға ұсынылуда. Ол деректерді тақырыптық, хронологиялық және жанрлық тұрғыда топтастыруды қажет етеді. Осы дереккөздердің қатарында тақырыбы бойынша Қазақ хандығы мен Осман мемлекеті арасында хронология бойынша Қазақ хандығы, жанры бойынша архивтік әрі дипломатиялық құжаттарды қарастыруға болады. Өйткені, қазақ-түрік саяси-мәдени байланыстарының бастау нүктесі ретінде бұл деректердің ғылыми маңызы ерекше. Қайып хан Тәукеұлының Осман сұлтаны ІІІ Ахметке жіберген елшілігі екі елдің бүгінгі заманғы саяси байлыныстарына негіз қалады деп бағаланады. (286) Мақалада осы алғашқы дипломатиялық байланыстың кейінгі кездегі байланыстарға қазақ-түрік саяси байланыстарына ұласқандығы жөнінде деректер сараланады. Қолымызға ілінген деректер Қазақ хандығы ыдырап, Ресей империясының модернизациялық ықпалына тартылған кезеңде отарлық биліктің екі елдің байланыстарына кедергі жасап баққанымен де үзіліп қалмай, одан әрі жалғасқандығын көрсетеді. Әсіресе, бұл байланыс діни-рухани және мәдени-ағартушылық бағыттарда биресми тұрғыда жеке тарихи тұлғалардың саяси, діни-ағартушылық қызметтері арқылы жалғасты. Мақалада бірқатар архив және баспасөз деректері талданып, ғылыми айналымға ұсынылады. 2020-01-01T00:00:00Z