http://repository.enu.kz/handle/enu/2065 2026-04-03T23:47:53Z http://repository.enu.kz/handle/enu/2073 Заңгер С. Қадырбаевтың қоғамдық және құқықтық қызметі Сактаганова, Э.Б.; Сайлаубай, Е.Е.; Четин, Н.Д. Мақалада көпшілікке беймәлім, алайда қазақ халқының көрнекті өкілдерінің бірі – заңгер, аудармашы Сейдәзім Құлмұхамедұлы Қадырбаевтың патша өкіметі тұсындағы оқыған оқу орындары мен оқу үлгерімі және мұғалімдік мамандықты бітіргендігіне қарамастан алғашқы қызметін заң саласында аудармашылықтан бастауының себептері, қарастырылып отырылған кезеңдегі қазақ халқының дәстүрлі өмір салтын өзгеріске ұшыратқан қоғамда орын алған жағдайлармен байланыстырыла отырылып қарастырылады. Қызмет барысында сатылап көтерілуі де мұрағат деректерімен дәйектеле отырылып зерттелген. Сонымен қатар, тақырыптың зерттелу деңгейіне мән беріліп Сейдәзім Қадырбаевтың өмірі мен қоғамдық-саяси қызметіне қатысты азды-көпті мәліметтер беретін ғылыми әдебиеттерге шолу жасалды. Ресейлік және отандық ғылыми әдебиеттердегі көптеген мәліметтер мен ресейлік және отандық мұрағаттардан алынған деректерге салыстырыла отырып, талдау жасалды. Талдау нәтижелері Сейдәзім Құлмұхамедұлы Қадырбаевтың өмірбаянынан көпке мәлім емес фактілерді анықтап, жүйелеуге мүмкіндік берді. Сондай-ақ, қазақ зиялыларымен достық, ағалық байланыста болуы, оның одан әрі дамып жетілуінің негізі болғандығы және ХХ ғасырдың басында, империяда саяси белсенділіктің оянуы кезінде яғни революция және азаматтық соғыс кезеңінде ол халықтың саяси және азаматтық мүдделерін қорғауға бағытталған саяси күштермен ынтымақтастық жасауына ықпал еткені де нықтыланды. Мақалада Қадырбаевтың Алаш – Орда саяси ұйымының белсенді қайраткері ретіндегі қызметіне және арнайы заң білімінің болмағандығына қарамастан ол заң саласында сатылап көтерілуі, өзін сауатты, білікті қызметкер ретінде таныта білуі, сонымен қатар, заң саласына қажетті көмекші құралдар жазып бірнеше заңдарды орыс тілінен қазақшаға тәржімалап, оларды қазақ елінің тұрмыс салтына бейімдей отырып жазу арқылы сауатсыз халықты құқықтық қорғауға қосқан үлесі және Қазақстанның заңтану ғылымын кәсіби деңгейде зерделеген, соның ішінде, алғашқылардың бірі болып құқық теориясының мәселелерін кәсіби деңгейде талдаудан өткізіп, құқықтану бағытында бірнеше еңбектерді қазақшаға тәржімалаған қайраткерлердің бірі ретінде де баға берілді. 2021-01-01T00:00:00Z http://repository.enu.kz/handle/enu/2070 Философия и философы в жизни университета (к 25-летию ЕНУ имени Л.Н. Гумилева) Рамазанова, А.Ч.; Толгамбаева, Д.Т. Основное содержание статьи составляет анализ функций философии, позволяющий понять значение дисциплины философии в подготовке кадров для различных сфер жизнедеятельности общества. Так же авторы показывают роль культурологии в формировании студента как личности; значение дисциплины истории и философии науки для развития исследовательских навыков, формирования собственной мировоззренческой и методологической позиции в науке и практике. В статье затрагивается тема философов в университете, и авторы представляют доктора философских наук, профессора, академика НАН РК Абдильдина Ж.М. и доктора философских наук, профессора, академика НАН РК, писателя Гарифоллу Есим. В статье обобщены материалы, касающиеся учебной, научной, общественно-воспитательной деятельности кафедры философии. Они демонстрируют стремление кафедры осуществлять свою деятельность в рамках Миссии Евразийского национального университета имени Л.Н. Гумилева, видение и направления его развития. Статья подводит некоторые итоги деятельности кафедры философии, действующей со дня основания Евразийского национального университета имени Л.Н. Гумилева. 2021-01-01T00:00:00Z http://repository.enu.kz/handle/enu/2068 Kazakh nomads: the road to socialism Zhanbossinova, A.S. The article deals with the history of socio-economic modernization of Kazakhstan in the 1920s-1930s. Based on the methodology of interdisciplinary approach the author has revealed the micro-sketches of the process of forced collectivization and its consequences. The relevance of the proposed study is the need to develop, a platform generally accepted historical concept of the Sovietization of the Kazakh aul, the definition of its regional specificity to understand the causes of such disastrous consequences. The spearhead of the permanent violence in the Kazakh steppe was directed to the eradication of the kin networks of the Kazakh aul and the formation of the Soviet identity of the Kazakh aul. The path to socialism destroyed the structural elements of the social life and traditional culture of the Kazakhs. Adaptation processes of Kazakh people conditioned new rules of Soviet social life, combined with applied survival strategies and practices of conformist behaviour. The content of the article is based on the analysis of adaptation practices of Kazakh nomads on documents and materials from archival fonds. The author shows daily, individual strategies of adaptation and survival of the population, in conditions of implementation of the program of social and economic modernization of the Kazakh aul. The result of author’s research is the analysis of two behavioural levels: fleeing - migrating and adaptation, that became a consequence of economic coercion and destruction of the social layer of «the former». Kazakh auls transferred the network of tribal communications and the system of traditional values to the collective farm, forming unique «Kazakh-style collective farms». Election campaigns to the grass-roots apparatus of the Soviet power became the place of clan battles. The power actively used intra- and inter-clan conflicts for realization of strategic tasks of socialist construction. However, the status ranking of clan structures provoked unethical forms of behaviour such as denunciation, incitement, and the use of compromising materials. The documents have preserved many micro-histories which focus on the fates of individuals and the tragedy of family breakdown because of confiscation, eviction, and divorce. These fragments of oral history reveal the reasons behind the Kazakh aul’s nomadic move. To summarize, the author noted that on the one hand clan traditionality was trying to solidify itself under Sovietism, while on the other hand it was trying to escape from direct conflict by fleeing. However, all the adaptive behavioural levels taken together could not save the nomads from starvation. The «imagined community» of the Kazakhs was destroyed not so much by generic contradictions as by the political will of the Soviet state, for the sake of forming a new Soviet identity, a new Soviet society. On the way to socialism the historical memory was transformed, and the ancestral memory of the Kazakh people was destroyed. 2021-01-01T00:00:00Z http://repository.enu.kz/handle/enu/2066 Академик салған ақиқи жол Шамахай, С.; Саркулова, М. Халықтың болашақ тағдырына байланысты көп мәселелер ең бірінші зиялылар қауымында, университеттер мінбелерінде қызу талданып, сарапталады. Осы тұрғыдан алсақ, еліміздің ірі университеттерінің бірі, қазіргі таңда құрылғанына 25 жыл толып отырған Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің, оның ішінде философия кафедрасының орны ерекше. Философия бүгінгі адамзат ойлау мәдениетіне, еліміздің қоғамдық келбетіне сыни қарау, білім алушылардың рухани көкжиегін кеңейту және ұлттық сана-сезім, рухани жаңғыру жолында ерекше маңызға ие. Жоғарғы және кәсіби оқу орындарында оқылатын әлеуметтік – гуманитарлық пәндердің төресі болған философия университетіміздің ірге тасы қалағаннан бері кафедралық ұжым арқылы білім алушы жастардың өсіп-өркендеуіне өз үлесін қосып келеді. Әлеуметтік ғылымдар факультетіндегі ҚР ҰҒА үш академигі Абдильдин Ж.М., Ғарифолла Есім, Нурманбетова Д.Н. үшеуі де философия кафедрасында қызмет етеді. Аталмыш үш академикпен қатар, жиырма шақты доктор, ғылым кандидаттарының, жұмыс жасауынан-ақ бұл кафедраның әлеуетінің жоғарылығын, кәсіби біліктілігінің биіктігін біле беруге болады. Қазіргі таңда бұл кафедраны философия ғылымдарының докторы, профессор Медеуова Кульшат Агибаевна басқарып отыр. Бұл мақалада айтпағымыз, Философия кафедрасының профессорлық-оқытушылық құрамының ұстанған жүйесі және академик, ойшыл, жазушы, ұстаз және қоғам қайраткері, философия ғылымдарының докторы, ҚР ҰҒА академигі Ғарифолла Есімнің жаңа бастамалары мен тың көзқарастағы қызметінің мән-маңызы туралы болып табылады. Философия кафедрасы 2013 жылдан бері академик Ғарифолла Есімнің жаңаша қалыптастырған ғылыми-ізденістік, шығармашылық, әдістемелік қызмет жүйесі бойынша жаңа белеске көтеріліп, табысты жұмыс атқарып келеді. Академик философия кафедрасына келгеннен бері өзінің өмір бойы ойланып, толғанып, ізденіп келген ойларын жүйелеп, қазақ елінің мәңгі болуына негіз болатын «Жақсы Қазақ» тұжырымдамасын жасаған еді. Бұл тұжырымдамада «Жақсы қазақ» түсінігі дәреже, имидж ретінде бағалана отырып, оған жетудің жеті сатысы ұсынылған. Тұжырымдама оқу-әдістемелік жағынан пысықталып, қазіргі таңда философия, мәдениеттану оқу бағдарламасында элективті пәндер ретінде оқытылуда. 2021-01-01T00:00:00Z