http://repository.enu.kz/handle/enu/4512 2026-04-04T00:27:30Z http://repository.enu.kz/handle/enu/4530 Lexical-Semantic Analysis of Socio-Political Lexemes in the Altïn Orda Khan Tokhtamysh’s yarlïğ to Grand Duke Jogaila Munai, Y. The article examines the language of the historical document, Yarlïğ, the message from Altïn Orda (The Golden Horde) Khan Toktamysh to the Grand Duke of Lithuania and then King of Poland, Wladyslaw Jogaila, which was published approximately in 1393. In the era of Altïn Orda, Jochid rulers issued many decrees and messages both for internal affairs and external relations. These decrees and messages contain rich historical and linguistic information. During the rule of Altïn Orda, there is a significant part of these letters were written in the Kipchak language. The study of the linguistic system of these edicts and decrees, particularly the lexical semantics, is relevant and necessary for Turkic studies. The article aims to examine the socio-political lexemes of the document, reveal their semantic potentials in syntagmatic and paradigmatic relations, and mark word-forming associative units as a part of the semantic field based on the text. To accomplish the purposes, the author also uses etymological and comparative methods. The study on the semantics of the Yarlïğ makes it possible to interpret the cultural and socio-political situation of the Eurasia Steppe under the rule of Altïn Orda from a new perspective. 2023-01-01T00:00:00Z http://repository.enu.kz/handle/enu/4529 Культурная интеграция как основное направление во взаимодействии тюркских государств: истоки, формирование и институционализация Мухамеджанова, С.Б.; Шалдарбекова, А.Б. Статья посвящена исследованию вопросов тюркской интеграции и тюркской культурной интеграции, рассмотрению понятий, взаимосвязанности, а также изучению содержательного аспекта. Между этими категориями существуют схожести и отличия, обусловленные единой мотивацией к сотрудничеству и процессами институционализации. Происходит переливание интеграции из одной сферы в другую, что углубляет и расширяет общее интегративное взаимодействие и нацеливает на поиск новых сфер взаимовыгодного сотрудничества. Тюркская интеграция – это более целостное понимание и явление, обусловленное общегосударственной позицией к взаимодействию и сотрудничеству заинтересованных акторов (тюркоязычные государства, автономии с тюркоязычным населением, международные тюркские организации, эксперты и пр.). Тюркская культурная интеграция являясь ее частью, понятие узкое, затрагивает больше отраслевые аспекты. Сотрудничество в сфере культуры для тюркоязычных стран становится возможностью приобщится к своим единым историческим и ментальным корням, наладить обмен опытом для сохранения уникального наследия. В рамках исследования предложена периодизация интеграционных процессов, с приведением событийного ряда, последовательности и результатов совместных действий тюркоязычных стран. На наш взгляд, каждое событие или факт способствует углублению интеграции, расширяет горизонты сотрудничества. На примере образования и функционирования ТЮРКСОЙ изучена институционализация тюркской культурной интеграции, сопровождаемая появлением новых инициатив и проектов. 2023-01-01T00:00:00Z http://repository.enu.kz/handle/enu/4528 Comparative-historical description of proverbs related to cow in the Kazakh and Mongolian languages Kenzhalin, K.K.; Abdirov, O.K. The article gives a comparative-historical description of cow paremias in the KazakhMongolian languages. Proverbs are an invaluable treasure of the lexical fund of any people. Ethnogenic and glottogenesis information is well preserved in proverbs. Since the study of paremias from the point of view of comparative-linguistic folkloristics has not yet been started in general linguistics, including Altaistics, conducting research in this field is becoming a pressing problem of the present period. If we solve the mentioned problem, it would be easy to determine the linguistic image of the developed world in the knowledge of each nation. The purpose of the research work was to comment on the proverbs of related languages at a scientific level and provide historical descriptions. For this purpose, a review of the scientific works of Altaic studies, including Turkic languages and Mongolian languages, was reviewed before this period. In addition, focusing on the scientific views in the field of paremiology, during the complex analysis, research objects were classified into several thematic groups, and a relative-meaningful explanation was given to them. The national values and knowledge collected during the Paremias are very valuable not only in the field of Altaistics, but also for linguistics in general. 2023-01-01T00:00:00Z http://repository.enu.kz/handle/enu/4527 Джон Бэтчелордың Жапониядағы айнуларды зерттеу ерекшеліктері Досова, А.; Ильясова, К.М. Бұл мақалада Айнутану ғылымының негізін қалаушы, британдық миссионер Джон Бэтчелордың отандық шығыстанушыларға беймәлім күнделікті өмірі мен қызметі көрсетілген. Джон Бэтчелор (1854-1944 жж.) ғасырға жуық саналы ғұмырында Жапонияға қоныс аударып, айнулардың шығу тегін, салт-дәстүрін, діни наным – сенімі мен мәдениетін зерттеу объектісіне айналдырған. Англияда дүниеге келген Д.Бэтчелор христиан дінін ұстанған, сондықтан Жапонияда Хоккайдодағы Хакодате англикан шіркеуін таңдайды. Осы елде миссионерлік қызметін бастаған Д.Бэтчелор жергілікті жапон және айну тілдерін менгереді. Осылайша Хоккайдода ұзақ жылдар бойы тұрақтанған миссионер жапондармен ассимиляцияланған айнулардың күнделікті өмірін зерттей бастайды. Ақырында Айнуларға арналған Айруи-Гаккоу мектебін ашады, ағылшын тілінде «Жапондық Айну» атты еңбек жазады. Сонымен қатар Хоккайдо үкіметінің кеңсесі қаржысы есебінен «Айну-ағылшын-жапон сөздігін» шығарады. Одан кейін Д.Бэтчелордың «Жаңа өсиет» аудармасы жарық көреді. «Жолдағы қадамдар» атты кітабында айну тілінің қолданыстан шығып кеткенін алға тартып, оның орнына жапон тілі келгендіктен бұл аударманың ескіргенін айтады. Автор ағылшын тілінде шыққан «Айну өмірі мен ілімі» деп аталатын еңбегінде айнулардың күнделікті өмір тарихына қатысты қызықты мәліметтер мен матераилдар жинақтайды. Өмірінің соңына қарай Англияға оралған Д.Бэтчелор «Айну-ағылшын-жапон сөздігінің» төртінші басылымын аяқтайды. Жапон-ағылшын қарым-қатынасы шиеленісе бастаған кезде, Д.Бэтчелор Жапониядан кетуге шешім қабылдайды. Осылайша Д. Бэтчелордың қызметі миссионерліктен зерттеушілікке ұласады. Ол Жапониядағы бүкіл өмірін Айну халқының құқықтары мен бостандықтары үшін күреске арнаған. Мақалада айнуларды зерттеуге түрткі болған жағдайлар да қарастырылады, автордың әрбір еңбегіне шолу жасалып, түсініктеме беріледі. Кейін Д.Бэтчелордың «Ағылшын-Айну» сөздігі көптеген жапондық және шетелдік лингвистердің Айну тілін терең зерттеп, жаңа еңбектер жазуына негіз болады. Автордың «Айну және фольклор» кітабы айнулардың болашағына қомақты үлес қосты деуге болады. Осы еңбектің нәтижесінде Хоккайдадағы айнулар бүкіл әлемге танылып, БҰҰ-ның қарамағына алынады. Сонымен қатар мақалада айнулар туралы Д.Бэтчелордың мәлімдемелері және лингвист-антрополог Чири Машихоның сыни көзқарастары да келтірілген. 2023-01-01T00:00:00Z