http://repository.enu.kz/handle/enu/4713 2026-04-04T01:59:55Z http://repository.enu.kz/handle/enu/4719 Сейдәзім Қадырбай публицистикасындағы құқықтық мәселелер Сайлауқызы, А.; Құрманғалиева-Ерджиласун, Г.; Шурентаев, А.М. Мақалада алаш қайраткері, құқық саласының білгірі болған Сейдәзім Қадырбайдың мұрасы мен ондағы тілдік құрылым құқықтық публицистика ракурсынан қарастырылған. Халықаралық талапқа сай құқықтық журналистика үдесінен шыққан қазақ тіліндегі заң актілерінің түсіндірілуі мен оның халыққа насихатталу жолдарына алғаш рет баға беріледі. Өмірі мен еңбегі әлі де толық зерттелмей келе жатқан публицист, құқықтанушының қызметі туралы өткен ғасырда сөз қозғаған З.Тоғанның Стамбулдан жарық көрген туындыларындағы Сейдәзім Қадырбайдың тұлғалық болмысы сараланады. Оның Алаш ұлт-азаттық қозғалысындағы рөлі мен қызметі ғылыми тұрғыдан сарапталады. Публицистік мақалаларына сипаттама беріліп, мән-мазмұнына шолу жасалады. Құқықтық лексиканың іргетасын қалаушылардың бірі болған Сейдәзім Құлмағамбетұлының танымдық-ағартушылық миссияны атқарған тәржімалық еңбектерінің нәтижелері де өзектілік қағидасына сай талданып, қазақ танымына сай, қабылдауға оңай, тілге жатық құқық тілін қалыптастырудағы еңбегі нақты мысалдармен айқындалады. Сол кездегі баспасөзде жaрияланған мақалалары салалық журналистиканың, яғни құқықтық публицистианың әлеуеті тұрғысынан талданады. 2023-01-01T00:00:00Z http://repository.enu.kz/handle/enu/4718 Казахскоязычный медиаконтент как фактор укрепления национальной идентичности Петров, Б.С.; Есдаулетов, А.О.; Сайдикаримов, А.Ф. В условиях глобализации все более важным становится вопрос национальной идентичности, одним из факторов формирования которой является языковая составляющая. В Казахстане, несмотря на показатели роста населения и количества людей, владеющих казахским языком, актуальной проблемой информационного пространства остается недостаток или низкое качество медиаконтента на государственном языке. В статье рассматривается состояние казахскоязычного медиаконтента в рамках Государственной программы по реализации языковой политики в Республике Казахстан на 2020–2025 годы, где поставлена задача по созданию успешных медиапродуктов для распространения казахскоязычного контента. Для достижения поставленной цели проведен опрос жителей в возрасте от 10 до 50 лет, владеющих казахским языком. Респондентам задавались вопросы о повседневном использовании контента на казахском языке, их оценке доступности и качества медиаконтента на казахском языке, в том числе в интернете, а также как это влияет на их взгляды. Выявлена взаимосвязь, что жители городов и областей, где большинство используют казахский язык в повседневной жизни, оценивают уровень доступности контента в интернете на казахском языке ниже, чем те регионы, где, в основном, используют русский язык. Это и есть ответ на вопрос, как выполняется программа по расширению сферы применения государственного языка в условиях цифровизации. Таким образом, результаты проведенного опроса позволяют сделать выводы о дефиците медиаконтента на казахском языке, что напрямую влияет на самоидентификацию казахстанцев и формирование казахстанской национальной идентичности в целом. 2023-01-01T00:00:00Z http://repository.enu.kz/handle/enu/4717 Бұқаралық коммуникация құралдары тілінің өзгеріске түсу факторлары мен қазіргі даму үрдісі Майлыбаева, А.И.; Тоқтағазин, М.Б. Бұл мақалада бұқаралық коммуникация құралдары (әрі қарай БКҚ) тілінің мәртебесі мен тұтастығын анықтауға байланысты мәселелер жиынтығы қарастырылады. Қазіргі лингвистикада осы мәселеге қатысты қолданыстағы тәсілдері сипатталады және тұжырымдалады. Бүгінгі таңдағы әлемдегі коммуникацияның негізгі үрдістері Интернетті пайдаланушылардың сөйлеуінде деген қорытынды жасадық. Жанрлар мен стильдердің шекарасын бұлдырату, бейресмиділік пен қарымқатынастың жеңілдігін талап ету тілдің кейбір ерекшеліктерін жоғалтуға ғана емес, сонымен қатар жаңаларының пайда болуына әкеледі. Сондықтан БКҚ тіліндегі өзгеру үрдісі және өзгерістерге жауап беретін әртүрлі факторларға баса назар аударылады. Сонымен қатар бұқаралық ақпарат құралдарының ерекшеліктері сарапталып, олардың функционалдық сипаттары қарастырылды. Дәстүрлі БКҚ-тың инновациялық сипаттамалары мен ақпараттық-компьютерлік технологиялардың дамуынан туындайтын жаңа арналар, бұқаралық саяси коммуникация тетіктері талданады. Мақалада бұқаралық коммуникация құралдары тілінің өзгеріске түсу факторлары мен қазіргі жаңа үрдістері, ондағы мәтін лингвистикасының ролі, қоғамның әлеуметтік саралану проблемалары сияқты өзекті мәселелер қарастырылды. Тілдегі әлеуметтік және ішкі құрылымдық құбылыстардың өзара әрекеттесімі тіл туралы ғылымның маңызды бағыттары ретінде көрсетілген. Тілдің қазіргі өмірі қоғамның коммуникативті тіршілігін байқататын ғылыми-техникалық жаңалықтардың күрделенуіне байланысты күрделеніп және сараланып отыратыны сараланды. БКҚ тілінің негізгі сипаттамаларын анықтаудың функционалды-стилистикалық тәсілі осы сөйлеу саласының дәстүрлі функционалды стильдер жүйесіндегі орнын анықтауды көздейтіні сарапталды. Мақалада осы мәселеге қатысты өзіндік ұсыныстар беріліп, теориялық тұжырымдар жасалды. 2023-01-01T00:00:00Z http://repository.enu.kz/handle/enu/4716 «Ақ жол» газетіндегі ұлттық идея Койгельдиева, З.Ж.; Ертасова, Г.Қ. «Ұлт үмітін ақтаған – «Ақ жол» атты мақаланы жазудағы мақсатымыз, ХХ ғасырдың басындағы мерзімді баспасөзде жарық көрген жарияланымдарға сипаттама беру. Басылымда жарық көрген мақаланың ашаршылық мәселесін, жерсу реформаларын, ұлт тағдырын, әлеуметтік тақырыпты қозғаған ерекшелігіне тоқталамыз. Елді индустрияландыру, ұжымдастыру бағытында жүрген саясаттың басылым бетінде жариялануы, ұлттық баспасөздің қоғамдағы маңызын арта түскенін зерттеп-зерделеу барысында көзімізді жеткіземіз. Тақырыптың құнды дерегін арттыруға үлес қосқан алаш қайраткерлері А.Бөкейханов, А.Байтұрсынов, М.Дулатов, С.Қожанов, Ж.Аймауытовтардың еңбектеріне талдау жасаймыз. Мақаланы жазу барысында «Ақ жол» мерзімді басылымының көптомдығын пайдаландық. Сол кезеңнің талабы бойынша мерзімді баспасөзде жаңа құрылған үкіметтің ұстанған бағыты туралы көп жазылды. Басылымда жарияланған материалдар арқылы Алаш қозғалысына, ашаршылыққа, жер, әйел тақырыбы, мәдениет, әдебиет тақырыбына баға береміз. Мерзімді баспасөзде Ресейдегі төңкерістің «мән-жайын»баяндайтын, «ортақшылдар» туралы мақалалар жиі жарияланып тұрды. Патшалық дәуірдің аз ұлттар «қазаққырғызға беретін пайдасы» туралы да жазылғанын зерттеу барысында байқадық. Қазақ қоғамында болып жатқан қозғалыс, дәл Ресейдегідей сипат алмаса да, аздаған таптық сипат алғанын жасыра алмадық. Қазақ халқының болмыс-бітімін, әлеуметтік жағдайын жан-жақты жазумен бірге, үлкен қозғалыс жасауға шақырған газет екеніне көзіміз жетті. 2023-01-01T00:00:00Z