http://repository.enu.kz/handle/enu/5048 2026-04-04T03:30:32Z http://repository.enu.kz/handle/enu/5054 Орта ғасыр түркі мақал-мәтелдеріндегі адами қасиеттер көрінісі: салыстырмалы-тарихи талдау Ескеева, М.; Алашбаева, Ж. Орта ғасыр түркі жазба ескерткіштері – түркі халықтарының өткен тарихы мен мәдениетінен, тілінің ерекшеліктерінен мәлімет беретін асыл мұра. Ескерткіштер тіліндегі мақал-мәтелдерді жан-жақты зерттеу қазақ тіліндегі паремиологиялық жүйенің қалыптасуы мен даму үдерістерін, мақал-мәтелдердің мағыналық уәжін анықтауға мүмкіндік береді. Мақалада ХІ-ХІІ ғасырларда жазылған түркі ескерткіштері – Жүсіп Баласағұнидің «Құдатғу білік», Махмұт Қашқаридың «Диуани луғат-ит түрк», Ахмет Йүгнекидің «Һибат-ул хақайқ», Ахмет Йасауидің «Диуани хикмет» шығармалары тіліндегі моральдық құндылықтарды сипаттайтын мақал-мәтелдер қарастырылады. Ескерткіштер тіліндегі адамның жақсы қасиеттері мен жағымсыз қасиеттерін сипаттайтын мақал-мәтелдердің этномәдени мазмұны, паремиологиялық мағынаның ерекшелігі мақал-мәтелдер құрамындағы доминант сөздердің семантикалық аясы шеңберінде сараланады. Орта ғасыр түркі жазба ескерткіштері тіліндегі мақал-мәтелдер қазақ тіліндегі мақал-мәтелдермен салыстырыла отырып, олардың этномәдени мазмұнындағы ортақтықтар мен айырмашылықтар анықталады. 2020-01-01T00:00:00Z http://repository.enu.kz/handle/enu/5053 Linguistic Interference in Terms of Associate Experiment Ormanova, A.B.; Anafinova, M.L. In language contact the notion “interference” was introduced by U. Weinreich that referred to the influence of one language on another in the speech of bilinguals. Currently, the linguists emphasize a complex and multifaceted nature of interference, as a phenomenon of a two-way interaction that has both a negative and positive impact in the bilingualism context. In order to identify linguistic interference, the research method as associative experiment is chosen. The aim of the study is to analyze interference appeared while providing the immediate associations on historical terms-realia by graduate students. The notion term-realia introduced by A. D. Schweitzer is applied as the proposed stimulus words can be exactly defined neither historical realia nor terms. The article provides the information on interference, terms and realia, the position of an associative experiment in general and in Kazakhstani linguistics in particular. It discusses the results of the performed associative experiment with the provided list of words-reactions on stimulus words. 2020-01-01T00:00:00Z http://repository.enu.kz/handle/enu/5052 Ұлттық дүниетанымдағы бөрілік рух сабақтастығы Абдуова, Б.С.; Асанова, Ұ.О. Мақалада қазақ халқының «Көк бөрі» тотемі, бұл нанымның пайда болуы мен қазіргі күнгі сабақтастығы, көне түркілер мен қазақ халқының рухани жалғастықты жаңғыртуы, ұлттық мәдени құндылықтардың мәнін жоғалтпауы, түркілік рухты ұрпақ санасына сіңіру ұстанымдарының өміршеңдігі талданады. Көне дәуірлерден бастап әртүрлі халықтардың дәстүрлі сенімдерінде қасқыр бейнесі маңызды орын алады. Бұл бейненің Орта Азиядағы көшпелі халықтардың, әсіресе, түркілердің дүниетанымындағы пайда болуы мен дамуын, олардағы материалдық мәдениет ескерткіштері мен қасқыр бейнелерін талдау, «көк бөрі», «бөрі» тотемдерінің қазіргі сипаты қарастырылады. 2020-01-01T00:00:00Z http://repository.enu.kz/handle/enu/5051 Құранның ортағасырлық әдеби жәдігерлерге ықпалы Құрманғали, Г.Қ. Мақалада қазақ әдебиеті тарихында орта ғасыр поэзиясының орны ерекше екені анықталып, түркі әдебиеттің идеялық-көркемдік маңызы сөз болады. Орта ғасыр шығармаларына өзек болған сол замандағы заман ахуалы, адамгершілік мәселелер, жеке тұлғаның ықылас-пейілінің өзгеруі және тағы да басқа тақырыптар талданады. Соның ішінде, орта ғасырда жазылған әдеби жәдігерлерге Құранның әсері жан-жақты қарастырылады. Орта ғасырдағы әдеби жәдігерлердің негізгі айтар ойы халыққа ислам дінін түсіндіріп, рухани тазалыққа шақыру нақты мысалдармен қарастырылады. Ислам діні орта ғасырдағы түркі әдебиетінің жаңа арнада дамуына әсер еткен, соның көрінісі сол дәуір шығармаларында Құран аяттары мен пайғамбар хадистері орынды пайдаланылғаны анықталады. Қарахан дәуірінде жазылған шығармалардың басты тақырыбы болған дидактикалық мәселелерді орта ғасыр ақындары қалай жырлағаны анықталып, оның түркі әдебиетінің дамуына қаншалықты үлес қосқаны айқындалады. 2020-01-01T00:00:00Z