http://repository.enu.kz/handle/enu/5092 2026-04-04T03:30:30Z http://repository.enu.kz/handle/enu/5100 Абай «Қара сөздеріндегі» синонимдердің қолданысы Жақыпов, Ж.А.; Шаймерден, Г.Т. Мақалада Абай «Қара сөздеріндегі» синоним сөздердің қолданысы қарастырылды. Мақалада анализ, синтез, сипаттау, мәнмәтіндік, семантикалық талдау әдістері қолданылды. Абайдың қарасөздерінде көп кездесетін көркемдік, тілге шеберлік қасиеттің бірі көптеген синоним сөздерді өте шебер пайдалана білуі. Олар Абай тілінің көркемдік нәрін арттырып, стильдік бояуын айқындай түседі. Абайдың тіліндегі синонимдердің стильдік қолданысы: шығарманың экспрессивті-эмоционалды бояуын аша түсу үшін, белгілі бір ұғымды кеңейтіп, жан-жақты толықтырып айту үшін; бейнелеуіш тәсіл ретінде градация тудыру үшін қолданылғандығы талқыланады. Мақаланың алғашқы бөлігінде Абай прозасын зерттеген ғалымдардың еңбегі басшылыққа алынады. Негізгі зерттеу бөлімінде Абайдың бірінші қарасөзінен бастап, қырық бесініші қарасөзіне дейін кездесетін синоним сөздер жинақталған. Олардың біршамасына семантикалық талдау жұмысы жүргізіліп, синонимдік қатар ретіндегі сипаты айқындалады. Сонымен қатар, «Қара сөздерінде» ұшырасқан синонимдердің басым бөлігін біріктіретін «адам» концептісі бірнеше мағыналық бөліктерге топтастырылып қарастырылады. 2022-01-01T00:00:00Z http://repository.enu.kz/handle/enu/5099 Қазіргі тарихи романдағы шығармашылық қиялдың орны Сәменқызы, Ұ.; Тұрысбек, Р. Егемендік алғаннан кейінгі қазақ әдебиетінің басты сипатының бірі – тәуелсіздік жолында жанкешті ерлік жасаған қаһамандардың көркем бейнесінің жасалуы. Кеңестік кезеңдегі романдардан бүгінгі күрделі жанрдың басты ерекшелігі – Тәуелсіздік рухымен жазылуы. Осы тұрғыдан ұлттық әдебиетіміздегі қазіргі роман өз заманына сай дамып келеді. Зерттеу мақалада жазушы, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Әкім Таразидің «Мұстафа Шоқай» және ақын әрі жазушы Рафаэль Ниязбектің «Тауқымет» романындағы көрнекті қоғам қайраткерлерінің тоталитарлық жүйемен бетпе-бет келген азаматтық болмысы мен асқақ рухының суреттелуі, автордың қаһарман тұлғасын жасаудағы көркемдік-стильдік ізденісі, авторлардың шығармашылық қиялы талданды. Бұл екі романды талдау арқылы, шығармашылық қиялдың кейіпкер жасауда, сюжет пен қақтығысты өрбітуде, туындыдағы оқиғалардың байланысы мен композициясында шешуші көркемдік қызмет атқаратынын аңғардық. Дей тұрғанмен, шығармашылық қиял тарихи тұлға болмысы мен тарих шындығына қарама-қарсы келмеуі шарт. Керісінше, қаһарман мен оның орта шындығын көркемдік тұрғыдан жинақтап, сюжетке айналдырып, характерлер қақтығысына құруда жазушы фантазиясының еркіндігі маңызға ие екеніндігін анықтап отырмыз. Басты кейіпкерлердің мінезін бейнелеуде авторлар қайраткердің түрлі жағдайды басынан өткерудегі психологиясын суреттеуге назар аударғандығы шығармадан үзінділер берумен дәлелденді. Романдардың негізгі желісін құрап тұрған психологиялық тартыс, жан драмасы, өмір мен өлімнің бетпе-бет шайқасы екендігі зерделенді. Автор үшін тарихи деректің шеңберінде қалу емес, қайта керісінше тарихи тұлғаның шынайы азаматтық-күрескерлік тұлғасын, жанкешті психологиясын ашу, тарихи ортаның тынысын оқырманға көрсету бірінші кезекте тұрғандығы танытып отыр. 2022-01-01T00:00:00Z http://repository.enu.kz/handle/enu/5098 Қазақ заңгерлік дискурсындағы «қылмыс» концептісі Букаева, А.А.; Сыздықова, Г.О. Мақалада қазақ заңгерлік дискурсындағы «қылмыс» концептісі лингвомәдениеттану тұрғысында сараланады. Заңгерлік дискурстың қоғам өміріндегі әлеуметтік қатынастарды реттеу және бақылау мақсатында іске асырылатыны, қоғам мүшелерінің белгілі бір мәдени құндылықтарымен байланысты болатыны әрі тілдің семантикалық кеңістігінде түрлі концептілік құрылымдар арқылы тұрақталған концептілер жүйесіне негізделетіні анықталады. Қоғамдық тәртіп пен әлеуметтік бақылаудың жалпы жүйесін анықтайтын заңгерлік дискурс – семантикалық жағынан сараланған құрылым. Заңгерлік дискурстың концептілері ерекше әлеуметтік құбылыс ретіндегі құқықтық жүйені ұйымдастырады. Заңгерлік дискурстың концептілік құрамы заң концептосферасын қалыптастырады. Қоғамдық қатынастарды әлеуметтік реттеушілер ретінде танылатын құқықтық концептілерде кумулятивтік сипат басым болады. Құқықтық концептілер белгілі бір ұжымның тілдік санасында таным түсініктерінің кешенді мазмұнына ие күрделі құбылыс ретінде танылады. Бұл заңгерлік дискурстағы құқықтық концептілерді «мәдениеттен жеке санаға бағытталу» негізінде ұлттық мәдениеттің ерекшеліктеріне негізделген ұлттық құндылықтармен байланыста зерттеуге негіз болады. 2022-01-01T00:00:00Z http://repository.enu.kz/handle/enu/5097 Метафорическая репрезентация образа Казахстана в российском медиадикурсе (за период с 2010 по 2021 гг) Смагулова, Б.Г.; Жаркынбекова, Ш.К. Статья посвящена многомерному феномену «образ страны», рассматриваемому сегодня как одна из активно обсуждаемых проблем в научном мире. Исследовательский интерес к данной теме в академическом мировом сообществе обусловлен тем, что образ той или иной страны, представляемый в современном информационном пространстве, может меняться в зависимости от социальных и политических событий, и именно медиадискурс в состоянии улавливать эти изменения и, учитывая их, воздействовать на массовое сознание, выявлять ценностные ориентиры и оценочные суждения, формируя тем самым определенное видение другого государства. Такие изменения, несомненно, отражаются в языке, а это, в свою очередь, ставит новые исследовательские задачи. Это означает, что динамика вербализации образа страны требует специального изучения. Целью данного исследования является выявление и анализ метафорических моделей, репрезентирующих образ Казахстана в текстах российских СМИ. Интерес к Казахстану в российском медиадискурсе определяется прежде всего исторически и географически обусловленным тесным сотрудничеством между Россией и Казахстаном в политической, экономической и культурной областях. Материал исследования состоит из корпуса 320 текстов российских печатных изданий («Коммерсантъ», «Комсомольская правда», «Аргументы и факты», «Известия», «Московский комсомолец», «Независимая газета». Текстовые фрагменты собирались также с использованием Национального корпуса русского языка (http://www.ruscorpora.ru/), где основным поисковым словом выступало слово «Казахстан». Темпоральные рамки собранного и проанализированного эмпирического корпуса ограничены периодом с 2010 по 2021 год. В рамках данной статьи представлен анализ трех доминантных метафорических моделей, в рамках которых происходит восприятие и осмысление образа Казахстана в сознании массового читателя: антропоморфной («Казахстан – инициативный агенс»), природоморфной («Казахстан – Великая степь»), этнокультурной «Казахстан – страна с народной памятью» / «культурно-ценностной памятью». 2022-01-01T00:00:00Z