http://repository.enu.kz/handle/enu/5110 2026-04-04T03:30:34Z http://repository.enu.kz/handle/enu/5116 The cognitive approach in analyzing legal terms in the international treaties’ texts Anafinova, M.L.; Ormanova, A.B. Cognitive linguistics dealing with the description and explanation of mental structures and processes connected with language knowledge is viewed as a flexible framework rather than one widely accepted theory; therefore, it is applicable in the study of terms. The article aims to analyze legal terms from cognitive linguistics’ perspective. More specifically, we apply a cognitive approach in interpreting legal terms and explain the way being used in the international treaties’ texts by presenting the document’s frame structure. We reveal the legal document’s frames with the terminals and lexical expressions in Kazakh and English. The study analyzes the agreement document as a script due to a F. Ungerer and H-J. Schmidt’s framework. The terms are undergone the concept structure research technique with presenting paradigmatic and syntagmatic relationships. 2022-01-01T00:00:00Z http://repository.enu.kz/handle/enu/5115 Әдебиеттегі детектив жанры және Кемел Тоқаев шығармашылығы Жунусова, А.К.; Тұрысбек, Р.С. Қоғамның көлеңке жақтарын, адамның келеңсіз қырларын қылмыстық істер арқылы көрсететін детектив жанрының өзіндік тарихы мен тағылымы бар. Әлем әдебиетінде бұл жанр жан-жақты дамып, кең өріске шыққаны анық. Ал, қазақ әдебиетінде детектив жанры - бүгінгі күнге дейін зерттеле қоймаған жанр. Детективті шығармалар қазіргі таңда біздің елде үлкен сұранысқа ие болып отыр. Аталған жанр біршама уақыт бойы әдебиеттану ғылымының назарынан тыс қалған көркем әдебиеттің бір саласы болып есептелінеді. Бұл мақалада қазақ әдебиетінің детектив жанрының дамуына айрықша үлес қосқан Кемел Тоқаев шығармалары негізге алынып, сюжеттік оқиғалары мен кейіпкерлер жүйесіне әдеби-теориялық талдаулар жасалады. Әрі әлем әдебиетіндегі шығармалардан айырмашылықтары мен ұқсастықтары, ерекшеліктері қарастырылып, кейіпкерлер типі, характерлері кең көлемде зерделенеді. Әсіресе, оның «Қастандық», «Солдат соғысқа кетті» шығармалары шет ел әдебиетіндегі жазушы Эдгар Аллан По, түрік жазушысы Ахмет Үміт шығармаларымен салыстырылып, әр алуан мысал-деректер келтіріледі. Жазушы шығармаларының тақырыптық, көркемдік ерекшеліктері, жанрлық табиғаты дәйектеліп, қылмыскердің бағыты, іс-әрекеттері, психологиясы, жас ерекшелігі, ізкесушінің ізденістері сипатталады. Қоғамды жайлап бара жатқан қылмыстың адамға тигізер әсер-ықпалы туралы баяндалып, қаламгерлердің тақырыпты ашудағы даралық және ортақ стильдік белгілері анықталады. Жазушы өз шығармаларындағы келеңсіз оқиғаларды әрбір кейіпкерінің болмысы, іс-әрекеті арқылы ашып көрсетеді. Мақала авторлары тақырыпқа қатысты сыншы, ғалымдардың еңбектерінде айтылған ғылыми тұжырымдарды ескере отырып, өзідік ой пікірлерін қосады. Сонымен қатар, детектив жанрының кейбір ерекшеліктеріне тоқталып, жазушы шығармаларының ортақ тұстары, айырмашылықтары, өзіндік ерекшеліктері жайында қорытынды жасалады. 2022-01-01T00:00:00Z http://repository.enu.kz/handle/enu/5114 Мapхaбaт Бaйғұттың шығaрмaшылық жoлының қaлыптacyы Тaгyдpeтoвa, Б.Б.; Aлпыcбaeв, Қ.Қ. Мaқaлaдa жaзyшы Мaрхaбaт Бaйғұттың жaзyшылық ұcтaнымы, крeдocы, көркeмдiк мaқcaт-мұрaттaры, өзiн қaлыптacтырғaн шығaрмaшылық oртa мeн әдeби үдeрic, aвтoрлық дaрa қoлтaңбacы қaрacтырылaды. Жaзyшылық eңбeк жoлындaғы қaзaқ жәнe oрыc әдeбиeтi клaсcиктeрiнiң тигiзгeн ықпaлы дa cөз бoлaды. Жaзyшы прoзacының қaзaқ әдeбиeтiндeгi oрны көрсетіледі. Қaлaмгeрлiк дaрaлығының пaйдa бoлyы мен қaлыптacyы және өзiндiк cтилi мeн шeбeрлiк үлгiciнiң бacты cипaттaры айтылады. М.Бaйғұттың шығaрмaшылық өмiрбaяны, cyрeткeрлiк қыры тyрaлы қoрытындылaр iздeнyшi тaлдayынa ғaнa eмec, aғa бyын жaзyшы-cыншылaрдың, әдeбиeтшi-ғaлымдaрдың oй-пiкiрлeрiнe cүйeнe oтырып дәйeктeлeдi. Жaзyшының жaзy мaшығы, қaзaқ прoзacынa қocқaн үлeci бiршaмa айқындалады. Жaзyшылық eңбeкпeн қaтaр қaрымды жyрнaлиcт рeтiндe тaнылғaн eңбeгi бaғaмдaлaды. М.Бaйғұттың шығaрмaшылығы тұтacтық рeтiндe қaрacтырылып, oның эвoлюциялық даму кезеңдері жүйеленеді. Өмiрдегі aвтoр мeн шығaрмaдaн танылатын aвтoр шeбeрлiгiнiң aрacындaғы жaнды бaйлaныc түрлері жіктеліп, oның қoзғayшы тeтiктeрi caрaлaнaды. Aтaп aйтқaндa, өмiрлiк тәжiрибe, жiтi бaқылay, әлeм клaccиктeрiн қaйтaлaй oқy, қaжeт тұcтa жaттay, тyғaн жeр тaбиғaтын жиi тaмaшaлay, ayыл өмiрi тiршiлiгiнe мүмкiндiгiншe дeндey, бacтaн өткiзгeндeрдi ecкe түciрy, қaлaмгeрлeрмeн күндeлiктi қaрым-қaтынac, қoғaм өмiрiнiң түрлi caлaлaрынa aрaлacy, жyрнaлиcтiк тәжiрибeнi көркeмдiк қaжeттiлiккe жaрaтy cияқты дaғдылaр, мaшықтaр мeн мaқcaтты әдeттeрдiң көркeмдiк нәтижeлeрi тұжырымдалады. 2022-01-01T00:00:00Z http://repository.enu.kz/handle/enu/5113 Грамматикализация и универсализация семантической категории модальности в современном русском языке (опыт диахронически-синхронического описания ФСП модальности) Исенова, Ф.К.; Нургазина, А.Б. В статье рассматривается вопрос о семантической категории модальности, представленной функционально-семантическим полем, структура и содержание которого формируется тремя частными значениями: ‘желательности’, ‘возможности’ и ‘долженствования’. Универсальный характер семантической категории модальности даёт нам возможность проследить процесс становления этой категории в современном русском языке как фрагмента языковой картины мира и формирования функционально-сематического поля модальности в грамматической системе в диахроническом аспекте. В статье предлагаются обзор и анализ теоретических работ отечественных и зарубежных лингвистов, рассматривающих категорию модальности в различных аспектах – формальном, функционально-грамматическом, сопоставительном. Практической целью статьи становится сравнительный анализ ядра и периферии частных микрополей в древнерусском и современном русском языках, представленный в Национальном корпусе русского языка, с использованием целого ряда общенаучных и лингвистических методов и приёмов, в частности, дескриптивного, сравнительно-сопоставительного. Структура функционально-семантического поля модальности моноцентрична: ядро поля образуют формы глагола и модальные слова, а на периферии находятся синтаксические конструкции и просодические элементы. Анализ показал, что изменения в количественном составе поля модальности в древнерусском языке по сравнению с современным русским языком могут быть связаны с особенностями формирования языковой картины мира / языкового сознания русского человека: так, функционально-семантическое поле ‘желательность’ в древнерусском языке представлено 10 словоформами, тогда как в современном русском языке наблюдается увеличение словоформ в функционально-семантическом поле ‘возможности’ (с 3 до 6) и функционально-семантическом поле ‘необходимости’ (с 6 до 9). В заключение статьи авторами статьи делается вывод о том, что отмеченные изменения количественных и качественных параметров состава микрополей функционально-семантического поля модальности в русском языке представляют собой результат процесса грамматикализации и универсализации, а также отмечаются перспективы исследования данной категории с точки зрения лингводидактики и когнитивистики. 2022-01-01T00:00:00Z