http://repository.enu.kz/handle/enu/4976 Sat, 04 Apr 2026 09:55:47 GMT 2026-04-04T09:55:47Z http://repository.enu.kz/handle/enu/4990 Абайдың 38-інші сөзін орыс және ағылшын тілдеріне аудару: салыстырмалы анализ Сарсикеева, Г.К.; Байоразова, Ж.К. Мақала Абайдың «Қара сөздер» өсиетін зерттеуге арналған. Сөздерді лексика-грамматикалық түрлендіру, транслитерация, сөйлемдерді аудару әдістері, салыстырмалы және салғастырмалы аударма ұсынылған. Сан ғасырлар бойы дамып қалыптасқан ата-бабамыздың мәдениеті, рухани байлығы мен дүниетанымы, ділі бүгінгі ұрпаққа тіл арқылы ғана жетті. Абайдың «Қара сөздері» қазақ халқының асыл мұрасы. Қазақтың сөз құдыреті жөнінде ғұлама ғалым Ә. Қайдар өз пікірін төмендегіше өрбітеді: «Этностың шынайы бейнесі, болмысы оның тілінде ғана, тілі арқылы ұрпақ жадында сақталады» екен. Қазақ, орыс, ағылшын тілінде хакім Абай қазақ тек өзі туралы ғана емес, өзі жасап келе жатқан табиғи ортасымен қоғамдағы қарым-қатынастары туралы да, жан дүниесі, жүрек сыры, қуануы мен сүйсінуі, ренжуі мен күлуі, ұққаны мен түйгені, тануы мен талғамы, барша құбылысты өзінше бағалап бағамдауы бәрі-бәрі, біле білсек, қара сөздерінде өрнегін тауып, байланысының нәзік тамырын дәл басып көрсеткен. Tue, 01 Jan 2019 00:00:00 GMT http://repository.enu.kz/handle/enu/4990 2019-01-01T00:00:00Z http://repository.enu.kz/handle/enu/4989 Translating International Terms for Mining Industry Bayekeyeva, A.T.; Tazhibayeva, S.Zh. The article deals with the issues of international terms, the ways of term building and translation. The authors of the article consider the term building based on the terminological system of mining industry. As a result of research on translating international terms of mining industry in the English, Kazakh and Russian languages, the major ways of word-building calque, and several types of semi-calque have been defined. The authors proposed classification of semi-calque internationalisms based on the principle of forming semi-calque from both SL and TL, and the borrowed lexical material, i.e. complex semi-calque, consisting of the whole units; complex compound semi-calque, consisting of equivalent in Kazakh/Russian and international term; complex semi-calque, consisting of the international element and Kazakh/Russian term; and complex compound semi-calque, consisting of translated affixes and international term. Tue, 01 Jan 2019 00:00:00 GMT http://repository.enu.kz/handle/enu/4989 2019-01-01T00:00:00Z http://repository.enu.kz/handle/enu/4988 Томирис - «Мәңгілік ел» идеясының символы Қасқабасов, С.А. Мақалада түркі дәуіріне дейінгі қаһармандық аңыздаулар қатарындағы Томирис патшайым туралы аңыздарға тарихи жазбалар және көркем туындылармен салыстырмалы талдаулар жасалады. Томирис туралы аңыздаулар он екі мотивке жіктеліп, сол мотивтер бойынша тұжырымдар жасалады. Сондай-ақ Геродоттың «Тарих» еңбегіндегі жазбалардың тарихи мәні сараланады. Томирис патшайымның елдікті сақтау жолындағы күресі, ерлік істері, ел билеуші ретіндегі тұлғасы – аңыздың негізгі өзегі екендігі көрсетіледі. Елдік пен ерліктің тамаша үлгісі ретінде ел жадында мәңгілік сақталған қаһармандардың істері аңыз арқылы дәріптелгені түсіндіріледі. Тарихи оқиға мен аңыздар негізінде түзілген әйгілі тарихшы еңбегіндегі мәліметтер кейінгі, қазіргі заман зерттеушілері мен қаламгерлерінің еңбектеріне қайнар көз болғандығы айтылады. Томирис патшайымның елдік жолындағы ерлігі «Мәңгілік Ел» идеясының бағытында түсіндіріліп, тұжырымдалады. Tue, 01 Jan 2019 00:00:00 GMT http://repository.enu.kz/handle/enu/4988 2019-01-01T00:00:00Z http://repository.enu.kz/handle/enu/4987 Дала патшайымдары туралы аңыз бен ақиқат Айтуғанова, С.Ш.; Дәулетова, А.А. Мақалада ежелгі сақ дәуіріндегі қаһармандық аңыздаулардағы Томирис патшайымның ерлігі жайлы, ұлы даламызды мекен еткен сақтардың ерлігі туралы тарихи жазбаларға тұжырым жасалады. Гректің ұлы ойшылы Геродоттың «Тарих» еңбегіндегі сақтардың салты мен дәстүріне, дүниетанымына, елі үшін жасаған ерен ерліктеріне сүйене отырып, ұлы даламызды жаудан қорғай білген қолбасшылардың ерліктері сөз етіледі. Аңыздың негізгі өзегі – ел есінде мәңгі сақталған Томирис патшайымның ерлігі арқылы түсіндірілгені талданады. Томирис патшайым аңыз кейіпкері ғана емес, ол тарихи шындық негізінде құрылған оқиғалардың бас қаһарманы.Тарихи аңыз түріндегі бұл шығармада өмірде болған қолбасшылар жайлы нақты деректер келтіріледі. Біздің дәуірімізге дейінгі 530-529 жылдарда болған бұл шайқас әдеттегі соғыс емес, Ұлы даланы мекен еткен массагет-сақтардың парсы патшасы Кир бастаған қалың әскерден өз Отанын қорғап қалған тарих шындығы. Осы жағдайлар аңызда нақты көрсетіліп, соғыстың қалай басталып, қалай өрбігені, қалай өз мәресіне жеткендігі толық айтылады.Олай болса, бұл аңыз ақиқатқа негізделген тарихи шындық екені түсіндіріліп, тұжырымдалады. Tue, 01 Jan 2019 00:00:00 GMT http://repository.enu.kz/handle/enu/4987 2019-01-01T00:00:00Z