http://repository.enu.kz/handle/enu/5127 Sat, 04 Apr 2026 06:09:25 GMT 2026-04-04T06:09:25Z http://repository.enu.kz/handle/enu/5138 «Қырық мысал» жинағының жазылуы мен басылуы Жүсіп, C.А.; Имаханбет, Р.С.; Оспанова, Г.Т. Мақалада қоғам және мемлекет қайраткер, реформатор тұлға, ағартушы ғалым, ақын-аудармашы Ахмет Байтұрсынұлын шығармашылығының беймәлім қырлары қарастырылады. Атап айтқанда, А.Байтұрсынұлы талантын жаңа бір қырынан танытатын «Қырық мысал» жинағының жазылуы мен басылуы архив деректері негізінде талданады. Қазақ халқының азаттығы үшін күрескен А.Байтұрсынұлы азаттық идеясын патша билігінің цензуралық қысымына байланысты ашық айта алмады. Сондықтан да мысал өлеңдер арқылы ойын астарлап жеткізуге тура келді. Орыс жазушысы әрі мысалшысы Иван Крылов мысалдарын қазақша аударған оның тұңғыш жинағы Санкт-Петерборда 1909 жылы жарық көргені мәлім. Алайда «Қырық мысал» жинағының қазақшаға аударылғаны, оның жылдар бойы А.Байтұрсынұлының өзімен бірге «тар жол тайғақ кешу» тарихы белгілі бір ортаға мәлім болғанымен, жалпы бұқараға беймәлім болып келген болатын. Міне, Ресейдің орталық архивтері, аймақтық музейлерінен табылған тың құжаттар мен мәліметтерге сүйенсек, А.Байтұрсынұлының «Қырық мысал» кітабының жылдар бойы жарыққа шықпай жатуының себептерін түсінуге болады. Сонымен қатар, А.Байтұрсынұлы шығармашылығының бұрын беймәлім болып келген қырлары байыпталады. Ол мәселе Ресей Федерациясы Красноярскі аймақтық өлкетану музейінен табылған мұрағаттық құжаттар негізінде сараланады. Сол арқылы қазіргі ахметтанудың беймәлім мәселелері айқындала түседі. Sun, 01 Jan 2023 00:00:00 GMT http://repository.enu.kz/handle/enu/5138 2023-01-01T00:00:00Z http://repository.enu.kz/handle/enu/5137 Социокультурная обусловленность лексических единиц молодежного социолекта Жунусова, Ж.Н.; Тулегенова, М.К. Статья посвящена изучению социокультурной маркированности лексем молодежного социолекта. Актуальность ее заключается в том, что данный вариант коммуникативной подсистемы языка дифференцируется в обществе в соответствии со стратификационным параметром социальной группы молодежи и необходим для их потребностей. Данный социолект не нашел должного освещения в лингвистической литературе. В лингвистике не исследованы и не описаны слова с прагматическими и коннотативными созначениями, выражающими субъективное эмоциональное отношение молодежи, не выявлены слова-символы, обозначающие приверженность к каким-либо культурным интересам. В ходе исследования были проведены социолингвистический и ассоциативный эксперименты с применением метода наблюдения, также осуществлен контекстуальный лингвопрагматический анализ слова. В статье акцентируется внимание на детерминированности лексических единиц молодежного социолекта субкультуры молодых, что проявляется в наличии в нем слов-символов как средств самовыражения, а также в использовании слов с дополнительными коннотативными и прагматическими созначениями. Новизна данного исследования заключается в том, что в работе впервые молодежный социолект рассмотрен в рамках интегральной методологической парадигмы; выявлена связь языка молодежи с ее субкультурой и социальной структурой общества, также рассмотрены факторы социокультурной обусловленности социолекта и социоязыковой ее вариативности; охарактеризованы функции молодежного социолекта. Таким образом, были сделаны выводы о детерминированности лексических единиц молодежного социолекта субкультурой молодых, что проявляется в наличии в нем слов-символов как средств и способов самовыражения, а также в использовании слов с коннотативными и прагматическими созначениями. Sun, 01 Jan 2023 00:00:00 GMT http://repository.enu.kz/handle/enu/5137 2023-01-01T00:00:00Z http://repository.enu.kz/handle/enu/5136 Қазақ тілін оқыту үдерісінде қолданылатын тапсырма түрлері Тұяқбаева, Р.Р.; Ашенова, А.Т.; Мансұров, Н.Б. Мақалада жоғары оқу орындарында «Қазақ тілі» пәнінен білім беру мен оқу үдерісінде қолданылатын тіл үйрету әдістемесі қарастырылады. Лексика-грамматикалық тапсырмаларды түсіндіру барысында цифрлық технологияларды қолдану мүмкіндігі көрсетіледі. Бүгінгі таңда цифрлық технологияларды қолдануға байланысты ақпараттар, ақпараттық ресурстар көптеп саналады. Қазақ тілін оқыту үдерісінде цифрлық технологияларды пайдалану мақсатында ресми сайттардағы ресурстарды қолданған тиімді деп санаймыз. Мақалада сабақ барысында ҚР БжҒМ сайтындағы «Пайдалы сілтемелерді» қолдану ұсынылады. Мәтінмен жұмыс жасауда білім алушылар жаңа сөз, сөз тіркестерінің мағынасын анықтап, түсіну үшін «Сөздік қор» айдарын тікелей пайдалануына болады. Сондай-ақ цифрлық технологияларды қолдана отырып, сабақ тақырыбына сәйкес алынған бейнематериалдағы ақпараттармен жұмыс жасау барысында жаңа сөздерді меңгеретіндей, айтылым бойынша өзіндік ой-пікір, көзқарасын білдіре алатындай, жазылымға байланысты сауаттылықты арттыратындай тапсырма түрлері ұсынылады. Сауаттылықты арттыру мақсатындағы жазылым тапсырмаларын орындауда «Қазақ тілінің орфографиялық электрондық базасын» қолданған тиімді. «Қазақ тілін» оқыту үдерісінде жаңа технологияларды қолдану – білім алушының сөздік қорын кеңейтуге, ойын еркін жеткізе білуге, ақпараттарды сыни тұрғыдан талдауға, өз пікірін сауатты жаза білуге дағдыландырады. Sun, 01 Jan 2023 00:00:00 GMT http://repository.enu.kz/handle/enu/5136 2023-01-01T00:00:00Z http://repository.enu.kz/handle/enu/5135 Қожа Ахмет Ясауи хикметтеріндегі адамдық мұрат пен имандылық негіздері Тұрысбек, Р.С. Мақалада түркі жұртының рухани атасына айналған Қожа Ахмет Ясауидің өміртарихы мен асыл мұрасы – «Диуани Хикмет» («Даналық сөздер» - «Хикметтер») кітабының табиғаты мен тағылымы, ондағы Алланың ақиқат жолы, адамдық мұрат пен адамгершілік қағидаттары, қоғам мен заман шындығы, дүние дидары, дін-діл мәні, ар-иман иірімі, ақыл-парасат өлшемі, исламдық тәрбие, софылық идея, ел-жер қадірі, дәстүр мен дүниетаным арналары, жауапкершілік жүгі, жастық-достық сипаты, кісілік пен кішілік, сыйластық сырлары, тәлімдік сипаттар кең түрде сөз етіледі. Қ.А. Ясауидің данышпандық дидары, ғұламалық ғибраты, кемеңгерлік келбеті – «Хикметтер» кітабындағы Отан мен отбасы құндылықтарымен байланыстырылып, Жаратушыны тану мен құрмет тұту, Аллаға сиынып, оның қасиет-құдіретін білу, адамшылық жолға адалдық таныту ісі төңірегінде жан-жақты қозғалады. Қ.А.Ясауи әлемінен анық аңғарылатыны, адамдық мұрат пен игілікті істі ардақтайды. Адамгершілік, әділеттілік, жасампаздық, жауапкершілік, мейірімділік, ізгілік, сыйластық сырына еркін еніп, қоғамдық-әлеуметтік мәні, тарихи-мәдени арналары мен көркемдік-рухани сипаты кең түрде ашылады. Аллаға сыйынып, оның қасиеті мен құдіретіне мән береді. Ислам әлемі мен адами мұраттарға ден қойылады. Қ.А. Ясауи «Хикметтер» арқылы жалпыадамдық мәселелерді қозғап, Ислам жолын уағыздап, Алла ісіне адалдық танытады. Ақиқат пен Тарихат жолын, софылық идея мен шариғат шарттарын қатаң сақтайды. Елдік мүдде, ұлттық мұрат, руханият мәні мен тұғыры, сабақтастығы сақталады. Sun, 01 Jan 2023 00:00:00 GMT http://repository.enu.kz/handle/enu/5135 2023-01-01T00:00:00Z