Публикация тщательно отобранных оригинальных научных работ по всем направлениям теоретических и экспериментальных исследований в области физики и астрономии. http://repository.enu.kz/handle/enu/4753 2026-11-11T07:08:49Z 2026-11-11T07:08:49Z Usseinov, A. Koishibayeva, Zh. Akilbekov, А. http://repository.enu.kz/handle/enu/33308 2026-11-11T07:07:24Z 2023-01-01T00:00:00Z

Hybrid DFT of Electronic and Vibrational Properties of Iron-Doped β-Ga₂O₃ Crystals Usseinov, A.; Koishibayeva, Zh.; Akilbekov, А. This paper presents the results of calculations of energy and electron-optical properties of iron-doped β-Ga₂O₃. By analyzing the arrangement of the electronic levels of the impurity in the band gap for different charge states, it is shown that Fe is an acceptor impurity. Evaluation of both optical and thermodynamic transition levels indicates the deep nature of the iron acceptor impurity. In addition, iron can play the role of a donor at very low Fermi energies, but the probability of forming such a state is extremely low. We find that iron modifies Raman scattering in an ambiguous manner. Due to the low effective atomic mass of the substituted iron atom, doping leads to a pronounced enhancement of phonon modes of vibrations in the high-frequency range (~600÷800 cm⁻¹). The results obtained are in good agreement with experimental observations, confirming the acceptor character of the iron impurity.

2023-01-01T00:00:00Z Абдуалиев, Б.Б. Сатанова, Б.М. Абуова, Ф.У. Аралбаева, Г.М. http://repository.enu.kz/handle/enu/4925 2025-06-14T11:41:11Z 2023-01-01T00:00:00Z

Табиғи модифицирленген сорбенттерді қолдана отырып, техногендік және гидроминералды шикізаттан уран алудың сорбциялық технологиясы Абдуалиев, Б.Б.; Сатанова, Б.М.; Абуова, Ф.У.; Аралбаева, Г.М. Бұл жұмыс табиғи модификацияланған сорбенттерді қолдана отырып, техногендік және гидроминералды шикізаттан уран алудың сорғылық технологиясын зерттеуге арналған. Зерттеудің негізгі мақсаты-уранды өндіру және өңдеу саласындағы осы технологияның тиімділігі мен перспективасын анықтау. Жұмыста табиғи түрлендірілген сорбенттердің әртүрлі түрлеріне, олардың сорғылық сыйымдылығына және уранның ерекшелігіне талдау жасалады. Бұл технологияның экологиялық аспектілеріне ерекше назар аударылады, өйткені табиғи модификацияланған сорбенттерді қолдану қоршаған ортаға теріс әсерді азайтуға мүмкіндік береді. Сондай-ақ, жұмыста сорбенттерді қалпына келтіру және қайта пайдалану әдістері қарастырылады, бұл осы технологияның ресурстық тиімділігіне ықпал етеді. Сорғылау технологияны қолданудың экономикалық пайдасы уран өндіру мен өңдеуге кететін шығындардың төмендеуін ескере отырып, жұмыста да қарастырылады. Зерттеу нәтижелері табиғи модификацияланған сорбенттерді қолдана отырып, уран алудың сорбциялық технологиясы өнеркәсіптік қолдану үшін жоғары тиімділік пен перспективаға ие екенін көрсетеді. Жүйелерді жақсарту және сорбенттердің жаңа түрлерін әзірлеу мақсатында осы салада одан әрі зерттеулер мен инновациялардың қажеттілігі атап өтілді. Жұмыс тау-кен өнеркәсібі және экологиялық қауіпсіздік саласындағы мамандар үшін практикалық және ғылыми құндылықты білдіреді, сонымен қатар осы саладағы әрі қарайғы зерттеулер мен әзірлемелердің негізі ретінде пайдаланылуы мүмкін.

2023-01-01T00:00:00Z Амангелді, Н. Солдатхан, Д. Шәудірбаева, Д. Әнуар, А. Қасымханова, Л. http://repository.enu.kz/handle/enu/4924 2025-06-13T20:55:34Z 2023-01-01T00:00:00Z

а- бөлшектердің 9Be ядросымен соқтығысу кезіндегі серпімді шашырауының жаһандық заңдылықтары Амангелді, Н.; Солдатхан, Д.; Шәудірбаева, Д.; Әнуар, А.; Қасымханова, Л. Мақалада а+9 Be ядролық жүйенің төмен энергия диапазонда серпімді шашырау қимасының эксперименталдық деректерінің сипаттамасына зерттеу жүргізілді. Алынған қималар параметрлерінің үдетілген ион энергиясының өзгеруімен тәуелді жалпы заңдылықтары белгіленген.Оптикалық модель (ОМ) шеңберінде талдау негізінде энергиялардың кең диапазонында өзара әрекеттесудің энергетикалық тәуелді оптикалық потенциалдары табылған. Жүйелі талдаудың нәтижесінде анықталған потенциалдардың энергетикалық заңдылығы эксперименттік өлшеулер жүргізілмеген энергия кезіндегі процестердің қимасын жеткілікті дәлдігімен болжауға мүмкіндік береді.Ядролар арасындағы әсерлесудің кешендік функциясы болып табылатын потенциал, шашырау процесінде өзара әрекеттесуді сипаттайтын эмпирикалық өлшем болып табылады. Потенциалдың сыртқы факторларымен тәуелділігін құру зерттеулерін әрбір ядролық жүйесі үшін жеке жүргізу қажет. Феноменологиялық теориялардың дәлдігін арттыру мақсатында жасалатын мұндай талдаулар эксперименталды деректердің үлкен массивіне сүйенуі тиіс. Феноменологиялық тәсілдердің нәтижелерінің шынайлығын нақтылау үшін теориялық тұрғыдан потенциалдардың және толық реакция қиманың энергетикалық тәуелділіктерінің жаһандық заңдылықтарын анықтау дұрыс болады. Мақалада α+9 Bе процесі үшін зертханалық Elab=30 - 60 MeV энергия аралығындағы эксперименттік деректер жиынтығын жүйелі талдау негізінде потенциалдардың және толық реакция қимасының энергетикалық тәуелділігі анықталды. Қима параметрлерінің үдетуші шоғыр энергиясына тәуелді жаһандық заңдылықтарын қанағаттандыратын параметрлерінің оңтайлы мәндері табылды.

2023-01-01T00:00:00Z Сайранбек, Г. Даутов, Т.Б. http://repository.enu.kz/handle/enu/4922 2025-06-14T15:34:23Z 2023-01-01T00:00:00Z

Цифрлық және аналогтық рентген-маммографиялық аппараттарды қолдану кезіндегі сәулелік жүктемені салыстырмалы бағалау Сайранбек, Г.; Даутов, Т.Б. Медициналық тәжірбиеде рентгенологиялық зерттеулер нақты диагноз қоюда және емдеудің сапасын бақылауда маңызды рөл атқарады. Рентгенологиялық зерттеу бір немесе бірнеше рентгенологиялық процедуралардан тұратын ауруларды диагностикалау және алдын алу мақсатында пациентті тексеру үшін рентген сәулесін пайдалану болып табылады. Мақсатты рентгенография – зерттелетін органның шектеулі бөлігінің жалпақ бейнесін алуға мүмкіндік беретін рентгендік зерттеу әдісі. Маммография – сүт безі қатерлі ісігін диагностикалаудың ең ауқымды әдісі. Оның көмегімен тіндер мен түзілімдердегі кез келген сатыдағы патологиялық өзгерістерді анықтауға болады. Сүт безі қатерлі ісігі анықталған науқастардың орташа жасы 61,5 жасты құрайды. Сүт безі қатерлі ісігін емдеудің нәтижесі ісіктің анықталған сатысына тікелей байланысты, сондықтан сүт безі қатерлі ісігін ерте диагностикалау мәселесі өзекті мәселелердің біріне айналды. 40 жасқа дейін маммография скриннинг ретінде ұсынылмайды, себебі бұл жаста сүт безі қатерлі ісігінің пайда болуы сирек кездеседі. Маммография профилактикалық мақсатта 40 жастан бастап 2 жылда 1 рет, ал 50 жастан 60 жасқа дейін жыл сайын, содан кейін 2 жылда 1 рет жүргізіледі. Бұл мақаланың мақсаты – цифрлық және аналогтық рентген-маммографиялық аппараттарды пайдалану кезіндегі сәулелік жүктемеге салыстырмалы бағалау жүргізу. Мақалада аналогтық және цифрлық рентген-маммографияны жүргізу кезіндегі сәулелік жүктемені азайту мүмкіндігі салыстырылды және бағаланды.

2023-01-01T00:00:00Z