http://repository.enu.kz/handle/enu/13860 2026-04-03T23:45:08Z http://repository.enu.kz/handle/enu/10442 ТҮРКІ ХАЛЫҚТАРЫНДА ЖАЗУ МӘДЕНИЕТІНІҢ ДАМУ ТАРИХЫ Молдабай, Т. Негізі түркі тегінен болған дала көшпелілері әртүрлімемлекет жүйелердің саяси, тарихи және мәдени өсуінде маңызды рөл атқарды. Мәдениеттің дамуын оның жазу жүйесі арқылы жақсы көрсетуге болады. Дала көшпенділерінің ұрпақтары бұл мәдени құбылысты қаншалықты қабылдап, оның алға жылжуына үлес қосқанын бағалау мақсатында сараптама жүргізілді.Демек, түркі халықтары арасында жазба мәдениеттің өркендеуі, оның әр алуан кезеңдері, географиялық таралуы, іс жүзінде қолданылуының маңызы зор. Біз өз зерттеуімізде түркі жазу мәдениетінің әртүрлі даму кезеңдеріне тоқталдық. Жазба үлгілерінің шығу тарихы мен мақсатын қысқаша баяндап, түрлі жазба жәдігерлер арқылы нақты мысалдармен суреттедік. Жазу үлгілерін талдап, жазу тарихына, оның қаһарына, жазу жүйесінің тілдегі рөліне өз көзқарастарын білдірген зерттеушілердің еңбектеріне баса назар аудардық. Сондықтан біз түркілер қолданатын жазу жүйелерін хронологиялық ретпен реттеп, осы жазу жүйелерінің арасындағы мәдениетаралық бірлестіктерді ашуға тырыстық. 2023-05-25T00:00:00Z http://repository.enu.kz/handle/enu/10441 ОТКРЫТИЕ ОРХОНСКИХ ПАМЯТНИКОВ ПИСЬМЕННОСТИ Каиржанов, А.К. 2023-05-25T00:00:00Z http://repository.enu.kz/handle/enu/10440 КҮЛТЕГІН ЕСКЕРТКІШІНІҢ ТАРИХИ АСПЕКТІСІ Зәкенұлы, Т. Орталық Азияда өз басымдығын әйгілей алған Көне түрік мемлекеті дамып, қүдіреттеніп, өзінің шығысы мен батысындағы ірі елдермен иық тіресе алатын, тіпті, оларға қатер төндіретін, қажеті келгенде қорғаныш та болатын дәрежеге жетті. Бүгінге жеткен көптеген ескерткіштердің ішінен айырықша орын алған − Күлтегін, Білге қаған және Тоныкөк ескерткіштері. Күлтегін ескерткішіндегі қытайша жазба түрікше мәтінмен қоса мәңгітастың келесі бетіне қашап жазылған. Дегенмен, қытай тіліндегі жазба ескерткіштегі түрікше жазбаны қайталамайды, яғни, олардың аудармасы емес. Сондықтан ондағы мазмұндар түрікшесіндегі мазмұндарды одан ары толықтырып қана қоймай, олардың деректік құндылығын арттыра түседі. 2023-05-25T00:00:00Z http://repository.enu.kz/handle/enu/10439 ИСТОКИ, ПРОБЛЕМЫ И НАПРАВЛЕНИЯ ИССЛЕДОВАНИЯ РУНИЧЕСКИХ ПАМЯТНИКОВ Шаймердинова, Н.Г. В статье освещаются открытия и изучения енисейских памятников, отмечаются внеязыковые и языковые факторы, благодаря которым В.Томсен сделал дешифровку рунической письменности. Автор статьи также рассматривает дискуссионные вопросы в исследовании рунической письменности, к числу которых следует отнести формирование, развитие и распространение разных типов рунической письменности; вопросы, касающиеся так называемых «верхних» и «нижних» временных границ, происхождения рунической письменности, а также проблемы, связанные с природными явлениями, социальными и временными факторами. В исследовании рунических памятников до настоящего времени имеются «белые пятна», лакуны, поэтому их изучение продолжается историко-археологическом, этнокультурном, мировоззренческом и филологическом аспектах с использованием новых современных технологии. 2023-05-25T00:00:00Z