http://repository.enu.kz/handle/enu/33169 2026-11-05T05:27:34Z http://repository.enu.kz/handle/enu/33209 Audiovisual translation and audio description: history and development Yeskindirova, M.Zh.; Zadorozhnaya, L.A.; Korogod, N.P. The intensive development of technology in the twentieth century had a fundamental influence on the appearance of new opportunities for obtaining information. During the same period, the attitude towards people with disabilities that existed before that time was radically changed. All this has led to the emergence of audiovisual translation as a form of social translation. The article examines the historical and socio-cultural factors that led to the emergence and development of audiovisual translation in its form of implementation – audio description. Despite the fact that understanding of the importance of including people with disabilities in the social context came at the beginning of the twentieth century, when the first attempts were made to replace visual methods of obtaining information by blind or visually impaired people with descriptions, the first theoretical works on this topic began to appear only in the 70s of the twentieth century. Currently, there is an increased interest in the development and improvement of audiovisual translation. The main idea of the article is to describe the prospects for the development of audiovisual translation in the XXI century. 2024-09-28T00:00:00Z http://repository.enu.kz/handle/enu/33208 Audio description as a special form of translation activity Akizhanova, D.M.; Tulegenova, А.M.; Kairova, M.K. The article examines the current state of translation activity in Kazakhstan, which is focused on special social group of people in our society: people with special needs. This group of individuals needs special types of translation to communicate with the other people. These special types of translation are defined by the authors of the article as socially-oriented types of translation. Nowadays there are other types of translation for special social group of people such as sign language interpretation and dactylic interpretation which can be also considered as socially-oriented types of translation. The aim of the research is to study the historical and socio-cultural factors that led to the emergence and development of audio description. The main idea of the research emphasizes that socially-oriented types of translation fell out of sight of modern researches of translation and translation activity. As a result, it is necessary to recognize that the issues of creating a methodological base for audio description research as well as training of audio description translators are of particular relevance in modern society as well as in Kazakhstan. The study provided a compare analysis of audio description as a special from of translation activity. 2024-09-28T00:00:00Z http://repository.enu.kz/handle/enu/33207 Бата беру салтының кейбір фольклорлық-музыкалық жанрларға ортақ сипаттары Маулет, А.; Тойшанұлы, А.; Алимбаев, А. Зерттеуде «бата беру» дәстүрінің мәтіндік және орындаушылық ерекшеліктері «беташар», «жарапазан» сияқты фольклорлық-музыкалық кейбір жанрларда ортақ көрініс табатыны анықталды. Көне түркі заманынан бүгінге ұласқан бұл жанрлардың шығу төркіні, қалыптасу кезеңі, поэтикалық ерекшеліктері қазіргі ұрпаққа тәлім-тәрбие құралы ретіндегі қызметі жан-жақты талданды. «Жарапазан» мен «беташар» сияқты музыкалық фольклор жанрларында да, батаның атқаратын қызметі анық көрініс тапқан. Әдетте «бата беру» көбінде қос тармақты, егіз ұйқасқа құрылған өлең түрі – «бәйіт» сияқты тақпақталып орындалса, жарапазан мен беташарда бата мәтіндерін әрлеп тұратын музыкалық әуеннің интонациялық, саздық жағынан дами түскенін аңғаруға болады. Бірақ мәтіні бата өлең негізінде құрылып, айтылар ой барынша тұжырымды болып келеді. Батаны моңғолдар «ерөөл» деп атаған, онда айтылатын формулалы сөздер қазақ батасымен үндес, сарындас келеді. Зерттеуде, Сарыарқа жерін мекендеген байырғы ел мен тәуелсіздік жылдары шетелден көшіп келген қандастарымыздан жазылып алынған жарапазан, беташар, баталарды мақаланың ғылыми талдау бөлігінде салыстырмалы қарастырып, ортақ ерекшеліктері тұжырымдалды. Мақалада берілген жарапазан мен беташар мәтіндері мен бата түрлері Ақмола, Қарағанды өңірлеріне жүргізілген ғылыми-зерттеу экспедиция барысында ел арасынан жазылып алынған тың материалдар ретінде сұрыпталды. 2024-09-28T00:00:00Z http://repository.enu.kz/handle/enu/33206 М.О. Әуезов және түркі әлемі Әубәкір, Ж.М.; Асқарова, А.Ш.; Meйрбекова, Э.А. Мақалада М.Әуезовтің шығармашылығында кеңінен көрініс тапқан түркі мәдениеті мен түркі халықтарына ортақ рухани қазыналарды бүгінгі уақыт талабына сай зерттеу мәселелері сараланады. Мұхтар Әуезовтің қырғыздың «Манас» эпосы жайында әр жылдары жазған ғылыми теориялық зерттеулері, қолжазба күйінде қалдырған мол мұралары, эпостың тілдік ерекшеліктері қарастырылады. Көрнекті суреткер, академик М.Әуезов әлемі қазақ әдебиеттану ғылымының өзекті арналарының бірі болып табылатын көркемдік кеңістікте жаңа көзқарастар, тың сараптамалар, ғылыми теориялық тұжырымдар тұрғысынан талданады. Әдебиеттану ғылымындағы «Мұхтар және Манас» деген ұланғайыр тақырыпты осы күнге дейін тереңдей зерттеп, көрші жатқан екі елдің әдеби шығармашылық байланысын тереңдей талдаған арнайы зерттелген еңбектер жоқтың қасы. Тіпті екі елді елдестіріп, ортасына алтын көпір салған Мұхтар Әуезовтің өзге емес, тек «Манасқа» қатысты құнды зерттеулері де тарихи тұрғыдан айтылғаны болмаса әрбір еңбектеріне егжей-тегжейлі аналитикалық талдаулар жасалып, ондағы ғылыми ойлардың қос елдің руханиятына қатар қосылар құндылығы өз деңгейінде жете зерттеліп, айтылмады. Түркі дүниесіне, мәдениеті, әдебиетіне ортақ М.Әуезовтің ғылыми мұралары өзіндік өрнегімен қайталанбас құбылысқа айналған халық ауыз әдебиеті, ауызша поэзиясы, фольклорлық мұралары түркі халықтарына ортақ рухани құндылықтар ретінде зерделенеді. Зерттеудің негізгі бағыттарына Әуезовтің мәдениетаралық ықпалын, өзге түркі жазушыларымен байланысын, ұлттық, мәдени диалог туралы идеяларын зерттеу кіреді. Жұмыстың ғылыми, практикалық маңыздылығы Әуезовтің түркі халықтары арасындағы әдеби көпір ретіндегі мәдени мұраларын сақтауға және дамытуға ықпал ететін рөлін түсінуді тереңдету болып табылады. Зерттеу нәтижелері Әуезовтің шығармашылығы түркі халықтарының мәдени бірегейлігіне терең әсер етіп, оның қазіргі түркі әдебиеті үшін маңыздылығын көрсетеді. Жұмыстың құндылығы жазушының түркология мен мәдениеттануға қосқан үлесін, мәдени бірегейлікті қалыптастырудағы рөлін айшықтайды. 2024-09-28T00:00:00Z