http://repository.enu.kz/handle/enu/5139 2026-04-03T23:45:08Z http://repository.enu.kz/handle/enu/5149 Заң құжаттарының стилистика саласында зерттелуі Жанжигитов, С.Ж.; Әбдуәлиұлы, Б. Заң мәтіндерінің қазақ тіл білімінде арнайы сөз болып, жеке өз алдына қарастырылып жатқан уақыты қазақ мемлекетінің өз алдына тәуелсіздік алып, қалыптасу уақытымен тұспа-тұс келіп отыр. Сондықтан заң құжаттарының тілін зерттеу, олардың ерекшеліктерін танытудың, ең алдымен, заң шығару үшін де маңызы өте зор. Заң шығарушы мемлекеттік органның заң құжаттарының тілдік құрылымын сақтап, олардың ішінде басы артық сөз кетіп қалмауын қатаң қадағалау басты назарда болу тиіс. Мақаланың мақсаты мен міндеті – заң мәтіндерінің қазақ тіл білімі тұрғысынан зерттелуін қарастыру, заң мәтіндерінің жалпы құрылымының теориялық және әдістемелік негіздерін анықтау, аудармадағы баламалық мәселелерді талқылау болып табылады. Мақала жазу барысында ресми іс-қағаздар стилінің барлық талаптары заң мәтінінен толықтай табылып, заң құрылымындағы ақпараттық, прагматикалық, танымдық қызмет талданып көрсетілді. Бұл мақаланың негізгі ғылыми жаңалығы. Бұл мақаланың теориялық және практикалық маңызы бар, себебі ұсынылған тұжырымдама заң бағытында оқитын білім алушылар үшін құнды ақпарат. Мамандықты толық меңгеру үшін арнайы ұғымдар, яғни терминдер деп аталатын лексикалық бірліктерді білу және дұрыс қолдану қажет екенін тағы бір рет атап өту қажет. Құқық терминологиясы мысалында қарастырылған салалық терминологияны зерттеудің жүйелі тәсілі оқыту процесін оңтайландыруға алып келеді. Терминдердің лексикалық және ұғымдық сәйкестігі, олардың өзара байланысуы мен бір-біріне тәуелділігі терминологияны арнайы ұғымдар жүйесінің өзіндік тілдік негізі ретінде қызмет ететін тұтас терминологиялық жүйе ретінде қарастыруға мүмкіндік береді. Бұл өз кезегінде ғылыми білімнің жүйелілігін көрсетеді. 2023-01-01T00:00:00Z http://repository.enu.kz/handle/enu/5148 Особенности восприятия в рамках учебного дискурса: потенциал методики дополнения Рубас, А.А.; Агманова, А.Е. В контексте новых требований к языковой подготовке в образовательных учреждениях разных уровней в работе предпринята попытка рассмотреть особенности смыслового восприятия текста в условиях учебного дискурса. В условиях модернизации целей и задач современного казахстанского среднего образования актуальность и научно-методическая значимость исследования учебного дискурса бесспорны. Основная цель работы заключается в определении универсального и индивидуального в процессе восприятия учебного текста. Поставленная цель требует детального изучения механизмов формирования новых смыслов у учащихся. Процесс взаимодействия учебного дискурса и индивидуального сознания через декодирование текстов наиболее явно проявляется на лексическом уровне в виде восприятия обучающимися новой учебной информации. В статье данный процесс исследуется путем применения методики дополнения при выявлении специфики восприятия и индивидуальной интерпретации предложенного текста в рамках учебного дискурса. Тексты были подобраны согласно программному материалу учебников для 5 и 11 классов. Особоевнимание было обращено на систематизацию основных случаев дополнения на месте прочерка. В работе представлены результаты экспериментальных данных по трем видам текстов: научного, публицистического и разговорного стилей. На основе анализа осуществлена дифференциация полученных реакций по 4 категориям: точное совпадение пропуска, семантически потенциальный вариант, семантически неподходящий вариант, ответ отсутствует. Экспериментальный материал подвергнут анализу не только с точки зрения специфики восприятия текстов разных стилей, но и различных субъективных переменных в виде личных убеждений, эмоций, установок. 2023-01-01T00:00:00Z http://repository.enu.kz/handle/enu/5147 Древнетюркские мифологические тексты в вузовском курсе «Детская литература Казахстана» Нургали, К.Р.; Шашкина, Г.З. Статья посвящена сопоставительному анализу древнетюркских мифов с аналогичными мифами народов мира. Подробно рассматриваются космогонические, антропологические, эсхатологические, этиологические мифы, а также мифы, имеющие параллели у других народов – миф о культурном герое, о всемирном потопе, о смешении языков. В качестве мифологических текстов используется книга О. Жанайдарова «Мифы Древнего Казахстана». При рассмотрении тюркских мифов о сотворении мира и человека, о конце света с аналогичными мифами других народов мира можно сделать вывод об их типологической схожести и предположить наличие одного праисточника. Наличие в мифологии предказахов культурного героя (Надулуше), схожего с образом Прометея, подтверждает, что древнетюркская мифология обладала достаточно развитой системой пантеона героев. Мифы о всемирном потопе, о смешении языков, присутствующие в народной памяти казахов, за исключением некоторых деталей, идентичны с библейскими версиями. Известный миф о происхождении племени тюрков относится к архаическому пласту древнетюркской мифологии и характерен для всех тюркоязычных народов. В статье утверждается мысль о том, что древнетюркская мифология – это уникальное культурное наследие не только нашего народа, но и всей мировой сокровищницы, равноправное наследие в мифологической семье народов мира. 2023-01-01T00:00:00Z http://repository.enu.kz/handle/enu/5146 Сарыарқа қазақтары фольклорлық мұрасының тәрбиелік мәні Маулет, А.; Сабырова, Ә.С. Мақалада Сарыарқа қазақтарының рухани мұрасы оның ішінде ғасырлар бойы атадан-балаға ауызша таралған фольклорлық мұраларының жиналу, сақталу, зерттелу мәселелеріне және осы құндылықтардың ұрпақ тәрбиесіне рөлі қарастырылады. Сарыарқаны мекен еткен қазақтардың рухани мұрасы туралы әр кезеңдегі жүргізілген ғылыми-зерттеу экспецидяиаларға шолу жасай отырып, қазақ даласын оның ішінде Сарыарқа даласын аралаған шетел саяхатшылары мен отандық ғалымдарымыздың халқымыздың тұрмыс-тіршілігі мен этнографиялық жағдайынан мәлімет берген еңбектерінде, Сарыарқа өңіріндегі қазақтардың фольклорлық мұраларының озық үлгілерімен қоса (жоқтау, сыңсу, жарапазан, қара өлең, жұмбақ, жаңылтпаштар және т.б.) классик халық композиторлардың шығармалары, орындауышылық өнердің әртүрлі жанрларын ел арасынан жинап зерттегені анық көрінеді. Ұлттық сипатқа ие Арқа қазақтарының фольклорлық мұралары аймақтық, этникалық қоныстану ерекшелігіне байланысты өзіндік сипатқа ие екені анық. Сондай-ақ еліміз тәуелсіздік алғаннан кейін, шетелден қандастарымыз көшіп келіп Қарағанды облысының елді-мекендеріне көптеп қоныстанды. Сол келген қандастармен бірге қазіргі жас ұрпақтың санасынан өшкіндеп бара жатқан, қазақтың әдет-ғұрып салт-дәстүріне, орындаушылық өнері мен этнографиялық құндылықтарының нышаны болған көптеген мұралар келді. Мақаланың ғылыми талдау бөлігінде, Сарыарқа өңірін мекендеген байырғы қазақтардың фольклорлық мұраларының үлгілері, қандастармен бірге келген құндылықтармен салыстырмалы қарасырылып, аймақтық-орындаушылыққа тән ортақ ерекшеліктері, ұлттық рухани тұтастық тұрғысынан тұжырымдалады. Мақалада берілген «қара өлең», «жарапазан», «жоқтау», «жұмбақ», «жаңылтпаш» сияқты фольклорлық мұралар туралы құнды деректер, Сарыарқа қазақтарына жүргізілген ғылыми-зерттеу экспедиция барысында жиналған тың материалдар негізінде сұрыпталды. 2023-01-01T00:00:00Z