http://repository.enu.kz/handle/enu/24179 Sat, 04 Apr 2026 00:02:10 GMT 2026-04-04T00:02:10Z http://repository.enu.kz/handle/enu/24187 Религиозный компонент в программах дерадикализации и реабилитации последователей и жертв религиозно-мотивированного экстремизма: мировой опыт и Казахстан Шаповал, Юлия В статье рассматривается роль религиозного компонента в различных программах дерадикализации и реабилитации последователей и жертв религиозно-мотивированного экстремизма. Автор выделяет три подхода к проведению работы по дерадикализации и реабилитации. Первый подход – модель теологического переубеждения с ключевой ролью религиозного компонента. Второй подход – модель дерадикализации, реабилитации и реинтеграции в европейских странах, в которой религиозная составляющая является незначительной или отсутствует. Третий подход – модель комплексной дерадикализации и реабилитации, где пропорционально представлены все компоненты. Анализ казахстанской программы показал ее общие черты с моделью теологического переубеждения. После проведения гуманитарной операции «Жусан» по возвращению казахстанских граждан из зон террористической активности в Сирии, начался «поворот к психологии», что позволяет говорить об усилении психологической компоненты программы по дерадикализации и реабилитации. В настоящее время в мире осуществляется поиск сбалансированного подхода к дерадикализации и реабилитации, который бы учитывал комплексность факторов радикализации, пол, возраст, жизненный опыт участников программы. Это позволит не только достичь успешной реабилитации и реинтеграции, но и устойчивости к рискам повторной радикализации. Mon, 01 Jan 2024 00:00:00 GMT http://repository.enu.kz/handle/enu/24187 2024-01-01T00:00:00Z http://repository.enu.kz/handle/enu/24186 «Құпия шежіре» – Орталық Азия көшпелілерінің мәдени мұрасы Шамахай, Сайра; Божбанбаев, Бауыржан; Саркулова, Манифа Мақалада ХІІІ ғасырда жазылған «Құпия шежіренің» Орталық Азия халықтарының рухани мәдениетінде алатын орны, бүгінгі күнге жету жолы, өзіне дейінгі және кейінгі сабақтастығы негізінде маңызды тұжырым жасалды. «Құпия шежіре» әлемге аты әйгілі билеуші Шыңғыс ханның VIII ғасырдан бергі ата-тек шежіресі мен өз дәуірінің тарихи оқиғалары өзінің нұсқауымен қағазға түсе бастап, 1240 жылы тақ мұрагері Өгедей ханның тұсында аяқталған. Шежіре ортағасырлық көшпелі түркілер тарихында орын алған мәдени, рухани, әлеуметтік, саяси құбылыстар, олардың дүниетанымы, ру аралық қатынастары мен ел билеген тұлғалары туралы мәліметтерді қамтуымен құнды. Мақалада «Құпия шежіре» мәтініндегі ішкі байланыс, контекстік элементтер, шежіренің қайнар көзі болған түркі халықтарының дастан, тарихи құжаттармен байланысы талданды. «Құпия шежіредегі» генотеизмге, бастапқы ата-тек Бөрте-Чиноның түркі халықтарының ортағасырлық тарихындағы Бөрте-Шене тұлғаларына аналогиялық тұжырым жасалды. Шежіредегі бастапқы негізгі мәліметтер Шыңғыс хан дәуірінен кейін тақ мұрагерлері арқылы тарап, олардың Орталық Азияның әр тұсында билік еткен жерлерінде мазмұн, мотивтері ұқсас көптеген шежірелердің тууына ықпал еткенін көрсетеді. Сондықтан да бұл мақалада «Құпия шежіренің» өзіне дейінгі Ұлы Далада өмір сүрген түркілердің рухани мұраларымен сабақтастығы мен кейінгі шежірелерге ықпалы зерделене отырып «Құпия шежіре» Орталық Азия халықтарына ортақ мәдени мұра ретінде бағаланады. Зерттеу нәтижелері Орталық Азияның мәдени мұрасын сақтау контекстінде «Құпия шежірені» түбегейлі зерттеудің маңыздылығын көрсетеді. Мақала қазақтың мәдени мозаикалық ландшафтын қалыптастырудағы «Құпия шежіренің» рөлін ескере отырып, бұл шежірені түпнұсқалық тұрғыда терең талдауға шақырады. Mon, 01 Jan 2024 00:00:00 GMT http://repository.enu.kz/handle/enu/24186 2024-01-01T00:00:00Z http://repository.enu.kz/handle/enu/24185 Қоғамдық сананың трансформациясы: Маңғыстау өңірі мен Өзбекстан аумағындағы әулиелер бейнесі негізінде Өмірбай, Абзал Мақалада Өзбекстан Республикасы Ташкент, Самарқанд, Бұқара қалалары мен Қазақстанның Маңғыстау өңіріндегі әулиелерді жергілікті халықтың қабылдауы мен зиярат ету әрекеттері бойынша жүргізілген зерттеу жұмыстарының нәтижелері баяндалады. Зерттеу барысында әулие түсінігінің түркілер даласына алғаш келуі мен жергілікті халықтың оны қабылдауы, XX ғасырдың бас кезіндегі Кеңес үкіметінің саяси әрекеттерінің сакралды түсінігіне ықпалы, тәуелсіздік жылдарынан бастап Қазақстанның аталған құндылықты қайта қалпына келтіру және жаңғырту бағыттары бойынша атқарылған жұмыстары сарапталды. Әулиелер арасындағы сабақтастықтың өңірлер арасындағы шалғайлыққа, уақыт арасындағы ұзақтыққа қарамастан жүзеге асу негіздері отандық және шетелдік зерттеушілердің еңбектері негізінде зерттелді. Нақтырақ айтқанда, әулиелер арасындағы сабақтастыққа негіз болған көне медреселер назарға алынды. Халық жадында әулие деп сақталған тарихи тұлғаларға зиярат етушілердің трансформацияланған түсініктерінің өзіндік ұқсастықтары мен айырмашылықтары қарастырылып, әулиелі жерлердің туризм ошағы немесе қаржы табу мекеніне айналу мәселелер зерттелді. Mon, 01 Jan 2024 00:00:00 GMT http://repository.enu.kz/handle/enu/24185 2024-01-01T00:00:00Z http://repository.enu.kz/handle/enu/24184 Adapting Religious Orientation Scales for Muslim Contexts: theoretical review Mazhiev, Gilimbek; Rashimbetov, Rakhymzhan Even though the scale of religious orientation has a long history of development, it has not yet entered scientific circulation on the territory of modern Kazakhstan. In particular, no special research tests on the Intrinsic and Extrinsic and, Quest scale were carried out on the territory of the country. After all, the scale of religious orientation is not adapted to the Society of Kazakhstan. Therefore, for the development of the Kazakhstan model of the scale of religious orientation, it is necessary to take into account, first of all, the religious and cultural space of the country. Considering that Kazakhstan, being a secular country, is dominated by Muslims, it is important to study the scope of application of the scale of religious orientation in Muslim society. The study aims to analyze the theoretical aspects of adaptation of the scale of religious orientation in the Kazakhstan space and to scientifically substantiate the possibility of its use in future research. In the course of the study, the main works of Khan and Waston and Ji and Ibrahim were taken into account. To achieve the goal of the study, a critical analysis of the main works and a comparative approach were used. As a result of the study, it became clear that both works had a scientific contribution. However, since the Khan and Waston studies were conducted primarily in Islamic countries such as Pakistan, there is an adaptation to the culture of these Islamic countries. It was concluded that the Intrinsic and Extrinsic scales used in the Ji and Ibrahim studies have the potential to adapt to the Society of Kazakhstan. Mon, 01 Jan 2024 00:00:00 GMT http://repository.enu.kz/handle/enu/24184 2024-01-01T00:00:00Z