http://repository.enu.kz/handle/enu/33344 Thu, 12 Nov 2026 13:28:43 GMT 2026-11-12T13:28:43Z http://repository.enu.kz/handle/enu/33348 Роль формирования буферных включений V₂O₅ в составе композитной керамики ZrO₂–Al₂O₃ в изменении прочностных характеристик Сейтмағанбет, Г.Б.; Здоровец, М.В.; Труханов, А.В. В работе представлены результаты оценки влияния добавления допанта V₂O₅ в состав композитных ZrO₂–Al₂O₃ керамик и формирования буферных включений на устойчивость к внешним механическим воздействиям и повышения сопротивляемости к растрескиванию при механических нагрузках. В ходе проведенных исследований было установлено, что добавление допанта V₂O₅ в состав керамик с концентрацией выше 0.1 М приводит к образованию буферных включений в межзеренном пространстве, образуемым ZrO₂ зернами и Al₂O₃ матрицей, при этом формирование буферных включений обусловлено низкой температурой плавления V₂O₅, в результате чего происходит расплавление оксида ванадия в процессе спекания и последующее стеклование и кристаллизация при остывании в межзеренном пространстве. При оценке прочностных характеристик, в частности, твердости, трещиностойкости и прочности на сжатие было установлено, что при малых концентрациях допанта упрочнение обусловлено структурными изменениями, связанными с размерными эффектами, которые выражаются в росте и укрупнении ZrO₂ зерен в Al₂O₃ матрице. При концентрациях выше 0.1 М увеличение устойчивости к внешним воздействиям обусловлено формированием буферных включений, заполнение межзеренного пространства которыми приводит к сдерживанию процессов трещинообразования и повышению сопротивляемости к механическим нагрузкам. Thu, 25 Dec 2025 00:00:00 GMT http://repository.enu.kz/handle/enu/33348 2025-12-25T00:00:00Z http://repository.enu.kz/handle/enu/33347 Альфа-бөлшектердің көміртегі ядроларында шашырауы кезіндегі зат алмасу процестері Баубекова, Г.; Тулешов, Н. Бұл мақалада альфа-бөлшектердің көміртегі ядроларында шашырауы кезінде жүретін зат алмасу процестері мен ядролық өзара әрекеттесулердің терең физикалық заңдылықтары жан-жақты талданады. Зерттеу барысында альфа-бөлшектердің ядроға ену механизмі, олардың энергиясының өзгеруі, серпімді және серпімсіз шашырау үрдістерінің ерекшеліктері қарастырылады. Атап айтқанда, альфа-бөлшектерінің көміртегі ядросымен соқтығысуы нәтижесінде ядроның деңгейлік құрылымында пайда болатын өзгерістер, қозу күйлерінің қалыптасуы және энергияның ядроішілік қайта бөлінуі егжей-тегжейлі сипатталады. Мақалада Резерфорд шашырауының теориялық негіздері, Кулон бөгеті, кванттық-механикалық туннельдеу құбылыстары және ядролық күштердің табиғатына байланысты өзара әрекеттесу сипаты талқыланады. Сондай-ақ эксперименттік әдістердің, оның ішінде бөлшектерді тіркеу детекторларының, шашырау бұрыштарын өлшеу тәсілдерінің және энергияны спектроскопиялық талдау әдістерінің рөлі көрсетіледі. Зерттеу нәтижелері альфа-бөлшектердің көміртегі ядросымен әрекеттесуінің ядролық құрылым физикасын түсінудегі маңызын айқындайды. Бұл процестер ядролық реакциялардың механизмдерін анықтауда, жеңіл ядролардың қасиеттерін ашуда, сондай-ақ ядролық энергия, медицина және материалтану салаларындағы қолданбалы зерттеулерді жетілдіруде маңызды орын алады. Tue, 25 Nov 2025 00:00:00 GMT http://repository.enu.kz/handle/enu/33347 2025-11-25T00:00:00Z http://repository.enu.kz/handle/enu/33346 Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ космофизикалық кешен қондырғысының деректері бойынша ғарыштық сәулелер қарқындылығының өзгеруін тіркеу және талдау Салауатова, М.Ш.; Тулеков, Е.А. Бұл жұмыста Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің (ЕҰУ) космофизикалық эксперименттік кешенінің құрамына кіретін CARPET қондырғысының негізгі техникалық сипаттамалары келтірілген. 2017–2024 жылдар аралығындағы жүргізілген эксперименттік зерттеулердің нәтижелері келтірілген, сондай-ақ ғарыштық сәулелер ағындарының тіркелген вариацияларын және геомагниттік және планетаралық орта параметрлерін талдаудың жекелеген аспектілері қарастырылған. Мақалада аталған университеттің ғылыми кешендегі CARPET детекторының модульдерімен тіркелген екінші ретті ғарыштық сәулелер ағындарының 2017, 2021, 2024 жылдардағы қуатты геомагниттік қозулар кезінде Kp, Ap, Dst геомагниттік индекстерінің, FS Күн желінің плазмалық жылдамдығының және Жер үсті нейтрон мониторлардың деректерімен уақыттық вариацияларының салыстырмалы талдауы келтірілген. Зерттеу үшін Күннің жарқыл белсенділігі туралы деректер де пайдаланылды және оның графигі келтірілді. Геомагниттік қозулардың себебі болып табылатын Күн жарқылының сипаттамалары мен параметрлері қарастырылды. Сонымен қатар, магниттік дауылдар туралы деректер де келтірілді. Талдау нәтижелері көрсетілді, Форбуш-төмендеуі эффектісі айқындалып, оның сипаттамалары мен ерекшеліктері қарастырылды. Алынған нәтижелер ғарыштық сәулелер қарқындылығының вариациялары Күн бетіндегі қозулардан туындап, кейінгі геомагниттік өріс элементтерінің өзгерістеріне байланысты екені айтылды және көрсетілді. Thu, 25 Dec 2025 00:00:00 GMT http://repository.enu.kz/handle/enu/33346 2025-12-25T00:00:00Z http://repository.enu.kz/handle/enu/33345 Уран (VI) иондарына қатысты композициялық материалдардың сорбциялық қасиеттерін зерттеу және кванттық-химиялық модельдеу Абуова, Ф.У.; Сатанова, Б.М.; Абуова, А.У.; Усен, Е.Б.; Солтанбек, Н.С.; Маратұлы, С.; Момбай, А.Н.; Ерланқызы, А.; Акамбаева, Д.М. Уранды сорбциялау және олардың әртүрлі аниониттерде бірге болуының жүргізілген тәжірибелерінің нәтижелері келтірілген. Уран анионитті сульфат түрінде дайындаған кезде ғана жақсы сіңеді және құрамында сульфаты бар және аз концентрацияланған, карбонат бар ерітінділерден сорбентке ауысады. Құрамында титан мөлшері 1,0 мг/л дейін және күкірт қышқылының концентрациясы – 3 г/л дейін уранды жерасты сілтісіздендірудің технологиялық ерітінділерін ілеспе алу бойынша зерттеулер жүргізілді. Жерасты шаймалау процесінде титан, уран сияқты, еритін иондар түрінде ерітіндіге өтеді. Титанды алу және бөлу міндеті ерітіндідегі иондардың тіршілік ету формасымен тығыз байланысты. Уран мен титан тасымалдаудағы кейбір заманауи аниониттердің сорбциялық қасиеттерін салыстырмалы бағалау үшін модельдік сульфат пен бикарбонат ерітінділерінен осы металдардың бірлескен сорбциясы бойынша зерттеулер жүргізілді. Ерітінділерден уран мен титаның бірлескен сорбасы кезінде макрокеуекті құрылымның күшті негізді аниониттерін қолданған жөн. Модельдік ерітінділерден бірлескен сорбция бойынша ең жақсы нәтижелер B0-020 маркалы анионитте алынды, онда уран бойынша статикалық EM – сүйек 41,2 мг/г және титан бойынша – 16,5 мг/г құрады, нәтижесінде аниониттердегі перренат иондарының сорбциясы ион алмасу механизміне сәйкес жүретіні анықталды. Зерттеулер В0-020 және ВD-706 күшті негізді аниониттеріндегі күкірт қышқылы мен бикарбонатты ерітінділерден уран мен титан сорбциясының кинетикасын анықтады, бұл оларды қолданудың жоғары тиімділігін анықтайды. Thu, 25 Dec 2025 00:00:00 GMT http://repository.enu.kz/handle/enu/33345 2025-12-25T00:00:00Z