Алаш азаттық идеясының Шығыс Түркістан қазақтарына таралуы

Abstract

Алаш идеясы – мемлекетіміздің дамуы мен тарихи саясаттың басымдықтарын айқындайтын қазақ халқының рухани құндылығы болып табылады. КСРО-ның құрылуы және одан кейінгі тоталитарлық даму векторы Алаш ұлттық интеллигенциясының қудалауы мен қудалауына себепші болды. Қуғын-сүргін саясатының нәтижесінде қазақ халқының ең жақсы ұлдарының көпшілігі тұтқындалды, атылды немесе лагерьлерге жер аударылды. Отаннан тыс жерлерге қашуға мәжбүр болды. Онда олар шет елде, соның ішінде Қытайдағы Шыңжаң аумағында Алаштың прогрессивті идеяларын таратуды жалғастырды. Алаш идеясы бес жыл бойы (1944-1949) өмір сүрген Шығыс Түркістан тәуелсіз Республикасын құруда маңызды рөл атқарды деп ойлаймыз. Авторлар алаш идеяларының Шығыс Түркістан аумағында пайда болған сәтінен бастап эволюциясын, сондай-ақ Алаш идеологиясының ұлт-азаттық күрес ауқымына әсерін тарихи оқиғалар призмасында қарастырады. Мақала мазмұны Алаш идеясының таралуында ерекше рөл атқарған негізгі публицистикалық арналарды көрсетеді. Біріншіден, Бұл - «Қазақ», «Сарыарқа» газеттерінен, «Айқап» журналынан алынған ақпарат. Екіншіден, бұлар тікелей –Алаш эмигранттары, олар эмигранттар ортасында Тәуелсіздік идеяларын белсенді түрде таратуда. Үшіншіден, Алаш идеологиясында өскен жаңа ұрпақ, Алаштың ізбасарлары, ақындар мен жазушылар. Авторлар, 1949 жылы құрылған, ҚХР идеологиясының нәтижесінде кез-келген шетелдік диссиденттерді қуып шығарғанын көрсетеді.