ЖОҒАРЫ ОҚУ ОРНЫНДАҒЫ ШЕТЕЛДІК СТУДЕНТТЕРДІҢ ƏЛЕУМЕТТІК-МƏДЕНИ ОРТАҒА БЕЙІМДЕЛУ МЕХАНИЗМДЕРІ

Abstract

Қазақстанның жоғары білім беру кеңістігінің интернационалдануы шетелдік білім алушылардың академиялық жəне əлеуметтік-мəдени ортаға бейімделу мəселесін өзекті ғылыми бағыттардың біріне айналдырып отыр. Бұл мақалада қазақстандық жоғары оқу орындарында білім алып жатқан шетелдік студенттердің мəдениетаралық өзара əрекеттесу ерекшеліктері мен бейімделу үдерісінің мазмұндық құрылымы талданады. Зерттеудің мақсаты – шетелдік студенттердің жаңа тілдік, мəдени жəне білім беру ортасына кірігуіне ықпал ететін психологиялық, əлеуметтік жəне институционалдық факторларды жүйелеу, сондай-ақ ерте қолдау тетіктері (early intervention) мен əлеуметтік сүйемелдеудің бейімделу нəтижелеріне əсерін теориялық тұрғыда негіздеу. Зерттеу аккультурация жəне мəдениетаралық коммуникация теорияларының қағидаларына сүйене отырып жүргізілді. Әдіснамалық тұрғыдан теориялық талдау, ғылыми еңбектерге салыстырмалы шолу жəне концептуалдық модель құрастыру тəсілдері қолданылды. Сонымен қатар Buddy/Mentor форматындағы қолдау бағдарламасының кезеңдік ұйымдастыру механизмі сипатталды. Талдау нəтижелері бейімделу үдерісінің көпқұрамды əрі динамикалық сипатта болатынын көрсетті: психологиялық тұрақтылық пен социомəдени икемделу өзара байланысты компоненттер ретінде айқындалды. Ұсынылған модельде early intervention тəуелсіз айнымалы, əлеуметтік қолдау медиаторлық фактор, ал бейімделудің академиялық жəне əлеуметтік көрсеткіштері тəуелді айнымалылар ретінде қарастырылды. Зерттеу қорытындылары жоғары оқу орындарында шетелдік студенттерге бағытталған кешенді қолдау жүйелерін жобалаудың ғылыми негізін толықтырады.