Қазақстан Республикасының әуе тасымалдар нарығын талдау

Abstract

Мақалада Қазақстан Республикасының әуе тасымалдар нарығының қазіргі таңдағы жай-күйі мен өзекті мәселелеріне талдау жасалынған. Сонымен қатар, талдау негізінде анықталған проблемаларды шешуге бағытталған маңызды іс-әрекеттер қатары қарастырылған. Ғылыми жұмыста ресми статистикалық ақпарат көздеріне негізделген, әуе тасымалы нарығын сипаттайтын жолаушылар ағыны мен айналымының 1990-2023 жылдар аралығындағы 34 жылдық динамикасы, ұшақ салонының эконом санатындағы әуе билеттерінің тұтыну бағаларының индексі, отандық лоукостер билеттерінің Европалық лоукостермен салыстарғандағы бағасы, әуе тасымалына деген ұшуға бейімділік дәрежесі, ішкі тасымалдарға деген ұшуға тартымдылық, нарықтың бәсекелестік сипаты (отандық әуе тасымалдаушылармен орындалған жолаушылар санының құрылымы), сонымен қатар әуе компаниялары шығындарының құрылымы секілді көрсеткіштердің жылдар аралығындағы динамикасы кестелік және диаграммалық сипатта берілген. Жоғарыда аталған көрсеткіштерді анықтай отырып, нарықтың қазіргі жағдайына бағалау жасалынды және осы нарықтың дамуына кедергі келтіріп отырған келесідей негізгі мәселелер қатары анықталды. Атап айтқанда, нарықтағы бәсекелестік деңгейінің төмен болуы, әуе билеттері бағаларының халықтың барлық әлеуметтік топтарына деген қолжетімсіздігі, негізгі қорлар тозуының әлемдік стандарттармен салыстырғандағы дәрежесінің жоғары болуы және отандық мұнай компаниясымен өндірілетін әуе жанар-жағар майларының жеткіліксіздігі секілді факторлар айқындалды. Жалпы осы талдауды негізге ала отырып, қазіргі таңдағы Қазақстанның әуе нарығының қарқынды дамып келе жатқандығын және оның болашақтағы едәуір артуы болжамы негізінде оның Орталық Азиядағы транзитті дәліздерді иемденуде потенциалының жоғары екендігіне қорытынды жасауға болады, және ол өз кезегінде осы нарықта туындап отырған мәселелермен қатар тәуекелдерді барынша митигациялаудың маңызды екендігін көрсетеді.