Түркі руна ескерткіштерін зерттеу мәселелері
Просмотр по
Коллекции данного сообщества
Последние добавления
-
КӨНЕ АНАТОЛИЯДА ТАБЫЛҒАН ЖАЗБА ДЕРЕКТЕР ТҮРЛЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ ТАРИХИ ЗЕРТТЕУЛЕРДЕГІ ҚОЛДАНЫСЫ
(Евразийский национальный университет имени Л.Н. Гумилева, 2023-05-25)Көне Анатолияда (Кіші Азия) XIX ғасырдың басында жарыққа шығарылған сына жазулы мәтіндер бұл аумақта табылған ең алғашқы жазба дереккөздері. Аталған ескерткіштер орталық Кіші Азия яғни, қазіргі Кайсери қаласының жанынан Kültepe қалашығында табылған. Kültepe (ежелгі Kaniš) қалашығында жүргізілген археологиялық қазба жұмыстарының нәтижесінде 23 мыңға жуық сына жазуы бар тақтайшалар ...2023-12-01 -
АРМЯН ЖАЗУЛЫ ҚЫПШАҚ ЕСКЕРТКІШІ ТІЛІНДЕГІ ӨТКЕН ШАҚ ЕТІСТІГІНІҢ АНАЛИТИКАЛЫҚ ФОРМАЛАРЫНЫҢ ЖАСАЛУЫ
(Евразийский национальный университет имени Л.Н. Гумилева, 2023-05-25)Бұл мақалада XVI-XVII ғасырлардағы армян жазулы қыпшақ ескерткіштері тіліндегі өткен шақ етістігінің аналитикалық формасының жасалу жолдары, мағыналық ерекшеліктері қарастырылады. Зерттеу материалы ретінде А. Гаркавецтің «Кыпчакское письменное наследие: T I, II, Каталог и тексты памятников армянским письмом» деген атпен жарияланған еңбегінен мысалдар алынады. Мұнда 1519-1628 ...2023-12-01 -
TÜRK VE AVRUPA DİLLERİNDE “GÖKKUŞAĞI” SÖZCÜĞÜNÜN ADLANDIRILMASI
(L.N.Gumilyov Eurasian National University, 2023-05-25)Varlıkları birbirinden ayıran en temel özellik adlarıdır. Adlandırıldığında o varlık bilinmiş olur. Adlandırma her toplumda aynı şekilde yapılmaz. Bu çalışmada “gökkuşağı” sözcüğünün farklı dil ailelerinde adlandırma şekli araştırılmıştır. Altay dil ailesindeki Türkçe ve Avrupa dil ailesi “gökkuşağı” sözcüğü esas alınarak karşılaştırılmış, Türk dillerinde “gökkuşağı” kelimesinin ...2023-12-01 -
ОРТА ҒАСЫР ТҮРКІЛЕРІНІҢ ҚАШЫҚТЫҚТАН ШАБУЫЛ ЖҮРГІЗУ ҚАРУЫ, САДАҚ АТУДЫҢ ҰҒЫМДЫҚ СИПАТЫ
(Евразийский национальный университет имени Л.Н. Гумилева, 2023-05-25)Тарихы терең түркілердің өзіндік өркениетін қалыптастыруда, түркі қоғамында ер атаулы «тал бесіктен тас үйінді бесігіне» дейін жауынгерлік рухта тәрбиеленді. Елді, жерді, туған жұртын қорғауды ең негізгі мақсат тұтты, бір сөзбен, түріктер асқан батырлық пен ерлікті мадақ тұтып ат жалында, қаружарағымен ұдайы жорықтармен өмір кешті, бүкіл қоғам қашанда әскери дайындықта, әскери ...2023-12-01 -
СЕМАНТИКА ЦВЕТООБОЗНАЧЕНИЙ ПОГОДНЫХ ЯВЛЕНИЙ В КАЗАХСКОМ И КЫРГЫЗСКОМ ЯЗЫКАХ
(Евразийский национальный университет имени Л.Н. Гумилева, 2023-05-25)Статья рассматривает семантические особенности наименований цветов спектра в казахском и кыргызском языках и их употребление в составе лексических выражений, обозначающих погодные явления в данных языках. В статье дается характеристика колоронимов кара «черный», ак «белый» и көк «синий» и приводится анализ словосочетаний, обозначающих природные и погодные явления, с данными ...2023-12-01 -
ҚАЗАҚ ЖӘНЕ ТҮРІК ТІЛДЕРІНДЕГІ ЖЫЛҚЫҒА ҚАТЫСТЫ ЗООНИМДІК ЛЕКСИКА
(Евразийский национальный университет имени Л.Н. Гумилева, 2023-05-25)Сан ғасырлар бойы көшпелі және жартылай көшпелі өмір салтын ұстанып, бір ғана мәдениеттің − көшпелілер мәдениетінің тұғырын бірлесе қалаған түркі халықтарының дүниетанымы, этномәдени болмысы тарихи-әлеуметтік үдерістерге байланысты белгілі бір дәрежеде өзгерістерге ұшырағаны белгілі. Мұндай өзгерістер этнос тілінен көрініс тауып отырады, тегі бір қазақ және түрік тілдері де ...2023-12-01 -
ҚАЗАҚ ЖӘНЕ ТҮРІК ФРАЗЕОЛОГИЗМДЕРІНДЕГІ МӘДЕНИ ДЕРЕКТЕР
(Евразийский национальный университет имени Л.Н. Гумилева, 2023-05-25)Мақалада қырық бір, ит көйлек, төр, кіндік, Анка-anka, мойын, мүйіз, таспа сөздерімен келетін фразеологизмдердің мағынасы қарастырылады. Фразеологизмдердің қалыптасуына мотив болған этномәдени деректердің мазмұны ашылады. Қазақ және түрік фразеологизмдерінен мысалдар келтіріле отырып, қырық бір санының, төр, кіндік ұғымдарының сакралды мәні интерпретацияланады. «Ит көйлек» ...2023-12-01 -
КИРИЛЛ ГРАФИКАСЫМЕН ЖАЗЫЛҒАН ҚАЗАҚША-ОРЫСША СӨЗДІКТЕ (1897 ж.) КЕЗДЕСЕТІН КӨП МАҒЫНАЛЫ ЛЕКСЕМАЛАР
(Евразийский национальный университет имени Л.Н. Гумилева, 2023-05-25)Мақалада түркі халықтарының, оның ішінде қазақ халқының ХІХ-ХХ ғасырлар шегінде кирилл графикасына көшуі сөз болады. Аталған кезеңдегі кирилл графикасымен жазылған қазақ жазба мұралары бүгінгі күнге дейін жеткілікті зерттелмеген, сол себепті кирилл графикасымен жазылған түркі жазба мұраларының тілін зерттеу өзекті мәселе болып табылады. Кирилл әліпбиімен жазылған еңбектер ...2023-12-01 -
ҚЫПШАҚ-НОҒАЙ ТІЛДЕРІНЕ ОРТАҚ СОМАТИКАЛЫҚ АТАУЛАРҒА САЛЫСТЫРМАЛЫ-ТАРИХИ ТАЛДАУ
(Евразийский национальный университет имени Л.Н. Гумилева, 2023-05-25)Мақалада қазақ, қарақалпақ және ноғай тілдеріне ортақ соматизмдердің ішінде бас, мойын, қол және аяқ мүшелеріне қатысты атаулардың қазіргі тілдік қолданыстағы нұсқасы мен тарихи жазба ескерткіштердегі нұсқаларына салыстыру жасалады. Салыстырмалы талдауға алынған соматизмдер лексикографиялық және этимологиялық еңбектерге негізделіп іріктелген. Бір генеалогиялық топқа жататын ...2023-12-01 -
АРМЯН-ҚЫПШАҚ ЕСКЕРТКІШТЕРІ ТІЛІНДЕГІ САН-МӨЛШЕР КАТЕГОРИЯСЫНЫҢ ДАМУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
(Евразийский национальный университет имени Л.Н. Гумилева, 2023-04-25)Қазақстанның қазіргі қоғамдық өмірінде тарих қойнауында жинақталған құнды деректерге тоқталудың маңызы зор. Орта ғасырларда Еуразия кеңістігінде Дешті-Қыпшақтар мемлекетін құрып, әлемдік өркениет пен мәдениетке үлес қосқан қыпшақтардың мол мұрасы әр кезеңде әр түрлі әліпбимен жазылғаны белгілі. Қыпшақ тілінде армян графикасымен жазылған мұра дін, әдебиет, тарих, құқық, ...2023-12-01 -
ОЙЫН ТЕОРИЯСЫНЫҢ ҚАЛЫПТАСУЫ МЕН ДАМУЫ
(Евразийский национальный университет имени Л.Н. Гумилева, 2023-05-25)Мақалада ойын теориясы мен құрылымы, ойын құбылысы зерттеушілердің еңбектері негізінде қарастырылып, талданған. Ойынның теориялық сипатының анықтамасын мәдениеттану, әлеуметтану, философия, психология ғылымдарының отандық және шетелдік ғалымдары жүйелі түрде зерттейді. Сондай-ақ, мақалада автор ойын тақырыптарының әртүрлі кезеңдердегі әртүрлі бағытта зерттелуіне шолу жасай ...2023-12-01 -
ВОПРОСЫ ПРОИСХОЖДЕНИЯ АФФИКСОВ ПРИНАДЛЕЖНОСТИ В ТЮРКСКИХ ЯЗЫКАХ
(Евразийский национальный университет имени Л.Н. Гумилева, 2023-05-25)В предлагаемой статье рассматривается вопроспроисхождения аффиксов принадлежности в тюркских языках, известных своей богатой системой аффиксации, используемых для выражения различныхграмматических значений, в том числе и принадлежности. В тюркских языках аффикс принадлежности выражает лицо и число субъекта обладания, а также в зависимости от сочетающихся семантических групп ...2023-12-01 -
ЗАТТЫҚ МӘДЕНИЕТ –ТАРИХ АЙҒАҒЫ (ҚР ҰЛТТЫҚ МУЗЕЙҚОРЫНАН)
(Евразийский национальный университет имени Л.Н. Гумилева, 2023-05-25)Бұл мақалада түркі халықтарына ортақ ыдыстың түрі тегене жайлы айтылған. Тегененің жасалу жолы яғни көшпелі халық өміріне ыңғайлылығымен оның атқаратын қызметі, кімге тиесілі екендігі туралы толық ақпарат берілген. Сондай-ақ, тегененің иесі Шоқанның әжесі Айғаным ханша туралы мәлімет берілген. Айғаным ханшаның ел басқару ісіндегі патша үкіметімен келіссөздері хат арқылы ...2023-12-01 -
ТҮРКІЛЕР МЕН ЕЖЕЛГІ ЖӘНЕ ОРТА ҒАСЫРДАҒЫ КОРЕЙ МЕМЛЕКЕТТЕРІНІҢ БАЙЛАНЫСЫ
(Евразийский национальный университет имени Л.Н. Гумилева, 2023-05-25)Мақалада ұлы даланы мекен еткен көшпенділер мен түркілердің ежелгі және ортағасырлық корей мемлекеттерімен арасындағы байланыстары қарастырылады. Тарихнамалық талдау жасау барысында кеңестік тарихнамада орын алған Р.Ш. Джарылгасинованың «Древние когуресцы» зерттеуіндегі Корей түбегіндегі ежелгі Когурё, Пуё мемлекеттерінің тұрғындарының ата-бабалары мен Орталық Азияның көшпелі ...2023-12-01 -
ӨТҮКЕННІҢ МИФТІК-ПОЭТИКАЛЫҚ БЕЙНЕСІ
(Евразийский национальный университет имени Л.Н. Гумилева, 2023-05-25)Дәстүрлі түркі дүниетанымында Өтүкен жерұйық болып саналады. Ол тек топонимикалық зерттеу нысаны болып қана қоймай, өз бойына терең рухани мән дарытқан. Орхон тасбітіктерінің, сондай-ақ басқа да жазба ескерткіштердің мәтіндеріне сүйене отырып мынадай қорытындылар жасауға болады: біріншіден, Өтүкенде тіршілік кешу мемлекетті басқаруда тұрақтылыққа, халықтың бірлігі мен ...2023-12-01 -
ПАМЯТНИКИ ПИСЬМЕННОЙ КУЛЬТУРЫ ТЮРКСКОГО СРЕДНЕВЕКОВЬЯ
(Евразийский национальный университет имени Л.Н. Гумилева, 2023-05-25)В статье рассматриваются древнейшие памятники, написанные руническим письмом, как общее наследие тюркоязычных народов, сохранившееся до наших дней. Тюркоязычные народности и их языки имеют весьма древнюю письменную традицию, восходящую, по крайней мере, к рубежу нашей эры. В изучении древнетюркских памятников: осуществлена точная датировка текстов, выявлены авторство и ...2023-12-01 -
Ә. КЕКІЛБАЕВТЫҢ «КҮЙ» ПОВЕСІНІҢ ТАҚЫРЫПТЫҚ-ИДЕЯЛЫҚ МАЗМҰНЫ
(Евразийский национальный университет имени Л.Н. Гумилева, 2023-05-25)Адам өмірінің терең философияға толы көріністері бейнеленген «Күй» повесінің қазақ әдебиеті тарихында алатын орны ерекше. Күй мен күйші, күй құдіреті, көрші жатқан қазақ пен түрікмен арасындағы жаугершілік, кекшілдік, мәңгүрттік көріністері бейнеленген повесть – Ə. Кекілбаевтың алғашқы туындыларының бірі. Аталған мақалада заңғар жазушының «Күй» повесінің тақырыптық-идеялық ...2023-12-01 -
РАССМОТРЕНИЕ ТЮРКСКОЙ ЛЕГЕНДЫ БЕГІМ АНА В КОНТЕКСТЕ ПОИСКА ИСТОРИЧЕСКИХ ПАРАЛЛЕЛЕЙ
(Евразийский национальный университет имени Л.Н. Гумилева, 2023-05-25)Данная статья посвящена анализу легенды Южного Казахстана о Бегім ана, явлющейся символом невинности и пострадавшей от людского наговора. Автор пытается найти исторические паралели в событиях прошлого, опираясь на сам сюжет легенды, события, символику иносказания и упомянутых персонажей.2023-12-01 -
OLD TURKIC POLITICAL TERMS USED IN THE ALTÏN ORDA KHAN’S EDICT
(L.N.Gumilyov Eurasian National University, 2023-05-25)Altïn Orda, also known as the Golden Horde or Jochi Ulus, was a regime founded by Chingis Khan’s oldest son, Jochi, and then established by his son, Batu, in the early and middle of the 13th century. Although the Altïn Orda was of Mongol origins, the state had been rapidly assimilated by the local Turkic-speaking people. Therefore, the political terminology of the Altïn Orda ...2023-12-01 -
МОТИВИРОВАННОСТЬ ПРОИЗВОДНЫХ В ТЮРКСКОМ СЛОВОПРОИЗВОДСТВЕ (НА МАТЕРИАЛЕ ЕНИСЕЙСКИХ ПАМЯТНИКОВ)
(Евразийский национальный университет имени Л.Н. Гумилева, 2023-05-25)Исследование тюркского словообразования имеет длительную историю. Однако, несмотря на это, многие вопросы словообразования все еще не исследованы. Основной единицей деривации в тюркских языках является словообразовательная пара, словообразовательный процесс, внутри которого до сих пор не нашли полноценного изучения. К их числу следует отнести мотивационные отношения между ...2023-12-01
RSS 1.0