Қосарлы айқындауыштың контекстік-модальдік қызметі

Abstract

Қазіргі заманауи тіл біліміндегі мәтін мен мәнмәтіннің грамматикалық белгілерін айқындауға бағытталған іргелі зерттеулер лингвистикалық бірліктердің функционалдық әлеуетін жаңа қырынан тануға кеңінен жол ашты. Мәтін кеңістігінде тілдің ең кіші фонетикалық бірліктерінен бастап, күрделі құрылымды лексика-грамматикалық тұлғаларына дейінгі элементтер өзара тығыз байланыста қарастырылып, біртұтас жүйенің ажырамас бөлшектері ретінде қызмет атқарады. Осы тұрғыдан алғанда, ұсынылып отырған мақалада қосарлы айқындауыштың мәтін түзушілік қызметі мен оның өзге де іргелі лингвистикалық заңдылықтармен ішкі арақатынасы жан-жақты әрі терең талданады. Зерттеу жұмысының барысында қосарлы айқындауыштың дербес сөйлемдер құрамындағы қолданыс белсенділігі сараланып, олардың мәтінге ерекше стильдік сипат беретін түрлендіруші рөлі ғылыми негізде айқындалады. Мәнмәтін аясында бұл синтаксистік құрылымдардың тек дәстүрлі анықтауыштық қызметпен шектелмейтіні, сонымен қатар, субъективтік модальдік мәндер мен авторлық ниетті өзектендірудегі айрықша маңызы нақты эмпирикалық тілдік деректермен дәйектеледі. Автор қосарлы айқындауыштардың прагматикалық қызметін модальділік, эмоционалды-экспрессивті реңктер, бағалау категориясы, сондай-ақ, интермәтіндік байланыстар мен прецеденттік қолданыстармен тығыз интеграцияда қарастырады. Жүргізілген талдау нәтижелері субъективтік модальділіктің қосарлы айқындауыштар арқылы көрініс табуы бұл категорияның функционалдық, прагматикалық және когнитивтік деңгейлердегі күрделі табиғатын айқын аңғартады. Жұмыстың негізгі ғылыми құндылығы — қосарлы айқындауыштың жай ғана грамматикалық тұлға емес, мәтіннің семантикалық тұтастығын қамтамасыз ететін және авторлық позицияны жеткізетін маңызды коммуникативтік құрал екендігін толық дәлелдеуінде. Мақалада қол жеткізілген тұжырымдар синтаксис, стилистика және мәтін лингвистикасының байланысындағы өзекті мәселелерді шешуге бағытталған.